طبق دادههای رسمی تا حدود چند سال اخیر، بیش از ۸۰٪ از شاغلین کشور در بخش خصوصی فعالیت داشتهاند و بخش دولتی حدود ۱۸–۱۹٪ بوده است. این یعنی سهم جذب نیرو در بخش خصوصی بسیار بیشتر از بخش عمومی بوده و بخش خصوصی نقش اصلی را در اشتغال کشور ایفا میکند. در سالهای اخیر، بهدلیل محدودیتهای استخدام دولتی، کاهش ظرفیت جذب دستگاههای اجرایی و رشد بنگاههای خصوصی، عمده جریان استخدام به سمت شرکتهای خصوصی، تعاونیها و کسبوکارهای بازارمحور هدایت شده است. از مجموع حدود ۲۸ تا ۲۹ میلیون نفر جمعیت فعال کشور، برآورد میشود بیش از ۲۰ میلیون نفر در کسبوکارهای خصوصی، تعاونی، بنگاههای تولیدی، خدماتی و شرکتهای دانشبنیان مشغول به کار باشند. این در حالی است که سهم بخش دولتی از کل اشتغال، کمتر از یکپنجم بازار کار را شامل میشود و ظرفیت جذب نیروی آن در سالهای اخیر با محدودیت جدی مواجه بوده است. از منظر ساختار استخدام، شرکتهای خصوصی بیشترین تمرکز را بر مهارت، سابقه کار و توان اجرایی واقعی دارند و برخلاف استخدامهای دولتی، وابستگی کمتری به مدرک تحصیلی صرف یا فرآیندهای آزمونمحور دارند. تحلیل رفتار کارفرمایان خصوصی نشان میدهد که رشتههایی مانند فناوری اطلاعات، فروش و بازاریابی، حسابداری، امور اداری، پشتیبانی فنی و مشاغل فنی–عملیاتی، بیشترین حجم تقاضای استخدام را به خود اختصاص دادهاند. این الگو بیانگر حرکت بازار کار به سمت مشاغل مهارتمحور و مبتنی بر بهرهوری است. در ایران، توزیع شرکتهای خصوصی یکنواخت نیست و هر استان بر اساس منابع طبیعی، زیرساخت، موقعیت جغرافیایی و تاریخ صنعتی خود، به قطب یک یا چند حوزه خاص تبدیل شده است. صنایع غذایی بیشترین پراکندگی جغرافیایی را دارند اما تمرکز اصلی آنها در استانهایی است که هم به منابع کشاورزی و هم به بازار مصرف دسترسی دارند. خراسان رضوی با محوریت مشهد، یکی از قطبهای بزرگ صنایع غذایی و بستهبندی کشور است. پس از آن، آذربایجان شرقی (تبریز)، البرز (کرج)، مازندران و گیلان و آذربایجان غربی بیشترین تعداد شرکتهای فعال در حوزه لبنیات، کنسرو، فرآوردههای گوشتی، نوشیدنی و صنایع تبدیلی را در خود جای دادهاند. این استانها معمولاً بیشترین جذب نیرو را در حوزههای تولید، کنترل کیفیت، فنی، انبار و فروش دارند. تمرکز صنایع پتروشیمی در ایران بسیار متمرکز و منطقهای است. استان بوشهر (عسلویه) و خوزستان (ماهشهر) قلب تپنده پتروشیمی کشور محسوب میشوند. پس از آن، هرمزگان (بندرعباس) و بخشهایی از ایلام و کرمانشاه نقش مکمل دارند. شرکتهای این حوزه عمدتاً خصوصی-نیمهدولتیاند و استخدام در آنها بیشتر برای رشتههای مهندسی شیمی، مکانیک، برق، ابزار دقیق، ایمنی (HSE) و اپراتوری صنعتی صورت میگیرد. بازار کار این صنعت محدود اما دستمزد محور و رقابتی است. شرکتهای دارویی و شیمیایی عمدتاً در البرز، تهران، قزوین، ساوه و گیلان متمرکز هستند. نزدیکی به پایتخت، دسترسی به نیروی متخصص و زیرساختهای آزمایشگاهی از دلایل این تمرکز است. بیشترین جذب نیرو در این حوزه مربوط به تولید، کنترل کیفیت، R&D، آزمایشگاه و امور فنی است.