ترک کار چه عواقبی دارد؟
ترک شغل یا ترک کار (quit job) یکی از موضوعات مهم روابط کارگر و کارفرمایی است که در برخی مواقع کارگران بنا به دلایل مختلفی تصمیم میگیرند بدون طی کردن مراحل قانونی، کار خود را ترک کنند. عدم اطلاع از قانون ترک کار ممکن است باعث از دست رفتن برخی حقوق قانونی کارگر یا حتی ایجاد مسئولیتهایی برای او شود.
در ادامه ضمن آشنایی با قانون ترک کار به بررسی عواقب ترک کار کارگران میپردازیم.
فهرست مطالب
منظور از ترک کار چیست؟
اگر کارگر بدون اطلاع قبلی به کارفرما و بدون طی کردن مراحل قانونی محل کار خود را ترک کرده و وظایف شغلی خود را ادامه ندهد، در واقع ترک کار کردهاست. در ترک کار، رابطه کاری به شکل ناگهانی و یک طرفه از سمت کارگر قطع میشود یعنی فسخ قرارداد یک طرفه!
به همین دلیل ترک کار میتواند پیامدهای حقوقی و مالی برای کارگر به همراه داشته باشد.
ترک کار کارگر در قانون کار
قانون کار صراحتا به موضوع ترک کار نپرداخته است. اما میتوان آنچه در مواد 21 و 25 قانون کار آمده است را مرتبط با این موضوع دانست:
تبصره ماده 21 قانون کار: کارگری که استعفا میدهد موظف است به مدت یکماه به کار خود ادامه دهد و استعفای خود رابصورت کتبی به کارفرما اطلاع دهد. در صورتیکه انصراف خود را در مدت حداکثر 15 روز بصورت کتبی به کارفرما ارائه دهد، استعفای او منتفی میشود. کارگر موظف است رونوشت استعفا و انصراف از آن را به شورای اسلامی کارگاه یا انجمن صنفی و یا نماینده کارگران ارائه دهد.
ماده 25 قانون کار: هرگاه قرارداد كار برای مدت موقت و يا برای انجام كاری معين، منعقد شده باشد، هیچ یک از طرفين به تنهایی حق فسخ آن را ندارد.
رسيدگی به اختلافات ناشی از نوع اين قراردادها در صلاحيت هيأتهای تشخيص و حل اختلاف است.
🎯 مطلب مرتبط: استعفا یعنی چه؟ عواقب استعفا و قوانین آن
دستورالعمل شماره ۱۷ روابط کار و رفاه اجتماعی
از آنجایی که نبود قوانین مشخصی در رابطه با ترک کار، موجب برداشتهای متفاوتی در رابطه با فعل حقوقی ترک کار میشد، اداره کار و رفاه اجتماعی در دستورالعمل شماره 17 روابط کار به تعریف ترک کار پرداخته است:
ترک کار فسخ یکجانبه قرارداد از طرف کارگر بدون مجوز قانونی است. برای محقق شدن ترک کار، کارگر باید قصد و نیت چنین عمل حقوقی را داشته باشد؛ بنابراین در صورتی که قصد و نیت فسخ قرارداد وجود نداشته باشد عمل انجام شده (عدم حضور در کارگاه) ترک کار محسوب نمیشود.
طبق ماده 2 همین دستور العمل اگر کارفرمایی ادعای ترک کار کارگری را داشته باشد باید بتواند ادعای خود را اثبات کند.
🎯 مطلب مرتبط: فسح قرارداد کار از سمت کارگر و کارفرما
تفاوت غیبت و ترک کار
طبق بند 3 دستورالعمل شماره 17 روابط کار و رفاه اجتماعی، در غیبت از کار، قصد فسخ قرارداد کار وجود ندارد. پس از نظر زمان عدم حضور در محل کار، ملاک مشخصی نمیتوان در مورد ترک کار ارائه نمود. امکان دارد یک روز یا کمتر از یک روز عدم حضور نیروی کار به قصد ترک کار باشد اما 10 روز یا بیشتر از آن غیبت محسوب شود و نیروی کار قصد ترک کار را نداشته باشد. اما هرچه زمان عدم حضور در کارگاه بیشتر باشد میتواند ظاهر و قرینهای بههمراه قراین دیگر برای ترک کار محسوب شود.
حکم ترک کار بدون قرارداد کار چیست؟
نداشتن قرارداد کتبی به این معنا نیست که نیروی کار میتواند هر زمان که بخواهد کار خود را ترک کند! طبق ماده 7 قانون کار، قرارداد كار، قراردادی كتبی يا شفاهی است كه به موجب آن كارگر در قبال دريافت حقالسعی كاری را برای مدت موقت يا مدت غيرموقت برای كارفرما انجام دهد. بنابراین کارفرما میتواند با ارائه اسناد و مدارک لازم (حقوق پرداختی و شاهدان) رابطه کاری میان خود و کارگر را اثبات کرده و به دلیل ترک شغل از او شکایت کند.
مهلت اعلام ترک کار
اصولا ترک کار اقدامی غیرقانونی در چارچوب روابط کاری محسوب میشود. قانون کار در رابطه با مسائل مربوط به ترک کار و مهلت اعلام ترک کار صحبتی نکردهاست. اگر کارگر قصد قطع همکاری داشته باشد، باید از طریق استعفا اقدام کرده و حداقل یک ماه قبل موضوع را به کارفرما اطلاع دهد (پس از ارائهی استعفا به مدت یک ماه به فعالیت خود ادامه دهد).
درخواست ترک کار در تامین اجتماعی
مفهوم ترک کار در قرارداد کار و لیست بیمه تامین اجتماعی مفهوم متفاوتی دارد. زمانی که کارگر محل کار خود را ترک میکند، کارفرما میتواند موضوع را در لیست بیمه تامین اجتماعی و سوابق بیمهای ثبت کند. در این حالت در سیستم تامین اجتماعی، وضعیت کارگر به عنوان ترک کار ثبت میشود و بیمه او از آن تاریخ قطع خواهد شد. کارفرما دیگر ملزم به پرداخت حق بیمهی او نخواهد بود.
دلایل ترک کار کارگر
عدم پرداخت به موقع حقوق و مزایا، شرایط نامناسب محیط کار، مشکلات شخصی، عدم وجود پیشرفت، عدم تعادل بین کار و زندگی، دریافت پیشنهاد شغلی بهتر، مشکلات و ناکارآمدی در سیستم مدیریت و… دلایل بسیاری از کارگران برای ترک محل کارشان میباشد.
بهترین بهانه برای ترک کار
یکی از مهمترین دلایل ترک کار که از نظر نیروهای کار بهترین بهانه برای ترک کار محسوب میشود، ترک کار به علت عدم پرداخت حقوق و مزایا توسط کارفرما است. اگر کارفرما حقوق کارگر را پرداخت نکند یا در پرداخت آن تأخیر طولانی داشته باشد، کارگر ممکن است ناچار به ترک محل کار شود.
عواقب ترک کار بدون استعفا چیست؟
وقتی کارگر بدون رعایت تشریفات قانونی و بدون طی مسیر صحیح استعفا، کار را رها میکند، ممکن است در دریافت برخی مطالبات، استفاده از بیمه بیکاری، ادامه سابقه بیمه و… با مشکل روبهرو شود. از همین رو، شناخت عواقب ترک کار برای هر کارگری ضروری است. بر اساس ماده 21 قانون کار، یکی از راههای خاتمه قرارداد، استعفای کارگر است. برای استعفا نیز تشریفات خاصی مثل اعلام کتبی و ادامه همکاری بهمدت یک ماه پیشبینی شده است؛ بنابراین ترک کار با استعفای قانونی یکسان نیست.
🎯 مطلب مرتبط: نمونه متن استعفانامه برای قطع همکاری + دانلود فایل آماده
1- محرومیت از بیمه بیکاری
مهمترین و شناختهشدهترین پیامد ترک کار عدم تعلق بیمه بیکاری به کارگر است. طبق ماده 2 قانون بیمه بیکاری، مقرری بیمه بیکاری تنها به افرادی تعلق میگیرد که بدون میل و اراده بیکار شده باشند. به همین دلیل در صورتی که کارگر اقدام به ترک کار کند، بیکاری او ارادی محسوب شده و مشمول دریافت مقرری بیمه بیکاری نخواهد بود.
2- ایجاد اختلاف بر سر حقوق و مزایای معوق
از دیگر عواقب ترک کار توسط کارگر میتوان به اختلاف کارگر و کارفرما دربارهی زمان دقیق پایان رابطه کاری اشاره کرد. مثلاً ممکن است کارگر ادعا کند تا تاریخ مشخصی کار کرده و بابت آن مدت، حقوق، اضافهکاری، مرخصی استفادهنشده یا مزایای دیگر طلبکار است. اما کارفرما ادعای او را رد کرده و ادعا کند کارگر زودتر کار را رها کرده است.
3- احتمال مطالبه خسارت از سوی کارفرما
قانون کار جریمه مشخصی برای ترک کار تعیین نکردهاست. اما این موضوع به معنی بی پیامد بودن ترک کار نیست. اگر در قرارداد نیروی کار یا تعهدات شغلی، شرطی درباره خسارت ناشی از ترک ناگهانی کار توسط نیروی کار وجود داشته باشد، ممکن است کارفرما ادعای خسارت کند (بهویژه اگر قرارداد مدتدار پیش از پایان آن رها شده باشد یا در مشاغلی که نبود ناگهانی کارگر موجب توقف کار، زیان مالی، برهم خوردن برنامه تولید و… شود).
4- مشکل در اثبات حسن خاتمه همکاری
وقتی کارگر مطابق قانون استعفا میدهد، مسیر خروج او شفافتر است. چون استعفا اعلام میشود، مهلت قانونی رعایت میشود و پایان همکاری بهشیوه صحیحی انجام میشود. اما درصورت ترک کار ممکن است در استعلامهای شغلی، پروندههای منابع انسانی یا حتی در گفتوگوهای استخدامی، علت ترک شغل قبلی در مصاحبه مطرح شود. اگرچه ترک کار همیشه مانع استخدام مجدد فرد در جای دیگر نیست، اما از نظر حرفهای میتواند توضیح دادن در مورد سابقه شغلی را در استخدامهای بعدی سختتر کند. مخصوصاً اگر کارفرمای قبلی، قطع همکاری را ناشی از عدم تعهد یا ترک ناگهانی مسئولیت گزارش دهد. به همین دلیل، ترک کار فقط یک مسئله حقوقی نیست و اعتبار شغلی و حرفهای را زیر سوال میبرد.
5- از بین رفتن امکان استفاده از مسیر امن استعفا
یکی از بدترین عواقب ترک کار این است که کارگر، خودش را از مزایای مسیر درست «استعفا» محروم میکند. طبق تبصره ماده 21 قانون کار، کارگری که استعفا میکند باید آن را بصورت کتبی اعلام کند. پس از اعلام کتبی، یک ماه به فعالیت خود در آن مجموعه ادامه دهد. در این بازهی یک ماهه، قانون امکان انصراف از استعفا را پیشبینی کردهاست. یعنی قانون، راهی منظم و مشخص برای پایان همکاری گذاشته تا نه حق و حقوق کارگر ضایع شود و نه کارفرما. وقتی کارگر ترک کار میکند، مسیر امن را کنار میگذارد و خودش را وارد یک وضعیت مبهم و پرریسک میکند. وضعیتی که در آن، اثبات مطالبات و دفاع از حقوق، سختتر میشود.
6- وضعیت سنوات و مزایای پایان کار
بندهای 4 و 5 دستورالعمل شماره 17 کار و رفاه اجتماعی مزایای پایان کار را اینطور در نظر گرفته است:
با توجه به اینکه قانونگذار برای ترک کار مزایای پایان کار در نظر نگرفته است؛ چنانچه کارگر دارای قرارداد کار دایم باشد و مبادرت به ترک کار نماید مزایای پایان کار (حق سنوات) به وی تعلق نخواهد گرفت.
چنانچه کارگر دارای قرارداد کار مدت موقت باشد و مبادرت به ترک کار نماید؛ در صورتی که مزایای پایان کار قراردادهای سابق را در هنگام اتمام هر قرارداد دریافت نموده باشد، یا آن مزایا به حساب او منظور شده باشد، صرفاً مزایای پایان کار آخرین قرارداد به وی تعلق نمیگیرد؛ لیکن چنانچه قراردادهای قبلی با کارگر تسویه حساب نشده باشد، مستحق مزایای پایان کار کل مدت کارکرد خود نخواهد بود.
عواقب ترک کار کارمند رسمی دولتی چیست؟
عواقب ترک کار برای کارمندان رسمی با کارگران مشمول قانون کار متفاوت است و میتواند پیامدهای اداری و انضباطی جدیتری به دنبال داشته باشد. اگر کارمند رسمی بدون طی مراحل قانونی استعفا، از حضور در محل کار و فعالیت خود امتناع کند، غیبت او غیر موجه تلقی شده و ترک خدمت محسوب میشود.
ترک خدمت برای کارمندان رسمی پیامدهای سنگینی مانند ثبت تخلف اداری، ارجاع پرونده به هیئت رسیدگی به تخلفات اداری و یا حتی انفصال از خدمت در نظر گرفته میشود. به همین دلیل کارمندان رسمی دولت در صورت تصمیم به قطع همکاری باید از طریق مراحل قانونی استعفا اقدام کنند تا با مشکلات حقوقی و اداری مواجه نشوند.
جریمه عدم اعلام ترک کار چیست؟
جریمه عدم اعلام ترک کار میتوان هم از سمت کارفرما و هم از سمت کارگر بررسی کرد:
جریمه عدم اعلام ترک کار توسط کارگر: مهمترین پیامد ترک کار این است که معمولاً بیکاری او ارادی تلقی شده و بیمه بیکاری به او تعلق نمیگیرد. همچنین در صورتی که در قرارداد کار شرطی درباره خسارت ناشی از ترک کار وجود داشته باشد، کارفرما میتواند بر اساس همان شرط مطالبه خسارت کند.
جریمه عدم اعلام ترک کار توسط کارفرما: در صورت عدم ثبت ترک کار در لیست بیمه توسط کارفرما، همچنان نام کارگر در لیست بیمهی تامین اجتماعی باقی مانده و کارفرما همچنان مسئول پرداخت حق بیمه آن کارگر خواهد بود. در چنین حالتی سازمان تأمین اجتماعی کارفرما را جریمه میکند. یعنی کارفرما باید علاوهبر پرداخت حق بیمه ایام ترک کار کارگر، باید جریمه تأخیر پرداخت را نیز بپردازد.
تفاوت استعفا و ترک کار چیست؟
در روابط کار، ترک کار با استعفا تفاوت دارد. در استعفا کارگر باید طبق قانون کار، درخواست خود را به صورت رسمی به کارفرما اعلام کند و معمولاً تا مدت مشخصی به کار ادامه دهد؛ اما در ترک کار، کارگر بدون رعایت این فرآیندها محل کار را ترک میکند.
توصیه اخلاقی!
هرچند در برخی مواقع شرایط کاری یا مسائل شخصی ممکن است موجب ترغیب ترک محل کار شوند، اما پیشنهاد میشود تا حد امکان این کار را با رعایت کامل ادب، احترام، اخلاق و اصول حرفهای و قانونی انجام دهید. ترک ناگهانی کار علاوهبر پیامدهای حقوقی، باعث ایجاد مشکل و تنش برای کارفرما، همکاران و مجموعه میشود. به همین دلیل توصیه میشود اگر تصمیم به پایان همکاری دارید؛ موضوع را از طریق استعفا و اطلاع قبلی مطرح نمایید تا فرصت لازم برای جایگزینی نیروی جدید فراهم شود. رعایت این اصول ضمن جلوگیری از بروز اختلافات احتمالی، به حفظ اعتبار حرفهای و اخلاق کاری شما در محیطهای جدید کاری نیز کمک خواهد کرد.
همه پلهای پشت سر خود را خراب نکنید! دنیای کار بسیار کوچک است، ممکن است در آینده دوباره با همان افراد یا مجموعهها روبهرو شوید.
سخن پایانی
ترک کار یکی از موضوعات مهم در روابط کاری است که میتواند برای کارگر و کارفرما پیامدهای مختلفی به همراه داشته باشد. آشنایی با قوانین ترک کار به کارگران کمک میکند تا در صورت تصمیم به قطع همکاری، بهترین و کمریسکترین مسیر را انتخاب کنند. در بسیاری از موارد توصیه میشود کارگران به جای ترک ناگهانی محل کار، از طریق استعفا و با رعایت مقررات قانونی اقدام کنند تا حقوق و مزایای آنها نیز حفظ شود.
سوالات متداول
در این بخش به پرتکرارترین سوالات علاقهمندان درباره قانون ترک کار و عواقب آن پاسخ داده شده است. تلاش کردهایم مهمترین ابهامات مربوط به ترک کار و سایر جزئیات آن را به شکلی روشن و قابل فهم ارائه کنیم.
مهمترین پیامد ترک کار این است که بیکاری فرد معمولاً ارادی محسوب شده و بیمه بیکاری به او تعلق نمیگیرد. همچنین ممکن است در دریافت برخی حقوق و مزایا یا تسویه حساب با کارفرما دچار اختلاف شود. حتی ممکن است نیروی کار مجبور به پرداخت خسارت شود.
با بررسی سوابق بیمه در سامانه تأمین اجتماعی میتوان متوجه شد که آیا ترک کار ثبت شده است یا نه. همچنین میتوان موضوع را از کارفرما یا اداره کار پیگیری کرد.
بازگشت به کار بعد از ترک کار در حالت عادی به موافقت کارفرما بستگی دارد و معمولاً بهعنوان شروع یک همکاری جدید در نظر گرفته میشود. اما اگر کارگر ادعا کند که اخراج شده و ترک کار نکرده است، میتواند موضوع را در اداره کار مطرح کند. در صورتی که مرجع رسیدگی تشخیص دهد اخراج غیرقانونی بوده است، ممکن است حکم بازگشت به کار صادر شود. در غیر این صورت، ترک کار معمولاً به معنای پایان رابطه کاری محسوب میشود.
منبع: ایران استخدام
