آشنایی کامل با غنی سازی شغلی و روشهای پیادهسازی آن
حفظ نیروی انسانی توانمند و پیشگیری از فرسودگی شغلی، یکی از مهمترین اولویتهای کارفرمایان و مدیران منابع انسانی در سازمانها به شمار میرود. از این رو، کارفرمایان میتوانند از چهار ابزار مدیریتی شامل چرخش شغلی، تسهیم شغلی، غنی سازی شغلی و توسعه شغلی استفاده کنند که هرکدام کارکردهای متفاوتی دارند. در این مطلب، بهطور مشخص به مفهوم غنی سازی شغلی، اهداف و روشهای آن میپردازیم.
فهرست مطالب
غنی سازی شغلی چیست؟
غنی سازی شغلی (Job Enrichment) در مدیریت منابع انسانی یک فرایند مدیریتی است که کارفرما با هدف افزایش انگیزه، ارتقاء مهارتها، اثربخشی کارکنان و… محتوای یک شغل را عمیقتر و معنادارتر میکند. در این روش، بدون تغییر سطح شغلی، فرد مسئولیتهای مهمتری میپذیرد و امکان مشاهده نتایج مستقیم کار خود را دارد.
مثال غنی سازی شغلی
نمونه مثال زیر میتواند به درک بهتر و عمیقتر مفهوم غنیسازی شغلی کمک کند.
یک کارگر خط تولید قطعات ماشین، در ابتدای کار و در کل شیفت کاری خود فقط یک قطعهی خاص را تولید میکند. این کارگر پس از غنی سازی شغلی مثلا، شرکت در جلسات آموزشی ارائه شده توسط مدیر منابع انسانی، علاوه بر تولید، مسئول کنترل کیفیت همان قطعه نیز میشود.
تفاوت غنی سازی شغلی و توسعه شغلی
هردوی این برنامهها، از روشهای مدیریتی بوده و مفهوم جداگانهای دارند. توسعه شغلی به رشد تدریجی فرد در مسیر شغلی او اشاره دارد. این مسیر شامل آموزش، ارتقاء مهارتها، تغییر سمت، برنامهریزی مسیر شغلی و افزایش شایستگیها است و هدف آن، آینده و مسیر پیشرفت فرد در بازارکار و سازمان است. در غنیسازی شغلی وظایف معنادارتر میشوند، اختیار تصمیمگیری افزایش مییابد و مسئولیت بیشتری به فرد داده میشود. به طور کلی توسعه شغلی مفهومی گستردهتر از غنی سازی شغلی دارد.
مزایا و اهمیت غنی سازی شغلی
غنیسازی شغلی اهمیت و مزایای متعددی برای کارمندان و مدیران سازمان دارد. با افزایش وظایف و غنی سازی، فرصتهای رشد، حس مسئولیتپذیری و انگیزش درونی کارکنان تقویت میشود و زمینه برای پرورش استعدادهای درون سازمانی فراهم میشود. این روش علاوه بر اینکه به رضایت شغلی و تعهد سازمانی کارکنان تأثیر میگذارد، بلکه به افزایش بهرهوری سازمان نیز کمک میکند. در ادامه به برخی از مهمترین مزایای غنیسازی شغلی برای کارکنان و کارفرمایان میپردازیم.
مزایای غنیسازی شغلی برای کارمندان
- افزایش رضایت شغلی کارکنان
- افزایش انگیزه و روحیهی مسئولیتپذیری
- رشد مهارتها و توانمندیها
- بهبود کیفیت عملکرد
- افزایش حس اعتماد به نفس و توانمندی
مزایای غنیسازی شغلی برای کارفرمایان
- افزایش تعهد و وفاداری کارمندان
- افزایش بهرهوری و عملکرد سازمانی
- کاهش ترک خدمت کارکنان
- تقویت مهارت نوآوری و توانایی حل مسئله
موانع و چالشها غنی سازی شغلی
در کنار مزایا و اهمیت غنیسازی شغلی، معایب و چالشهایی نیز وجود دارد که در صورت بیتوجهی میتواند اثربخشی این فرایند را کاهش دهد. از این رو لازم است تا کارفرمایان و مدیران منابع انسانی قبل از اجرای این سیاست از چالشهای احتمالی آن آشنا شوند و در صورت بروز این موانع آمادگی لازم برای مدیریت را داشته باشند. در ادامه به مهمترین این چالشهای این موضوع میپردازیم.
- مقاومت کارکنان در برابر افزایش مسئولیتها: ممکن است برخی از کارکنان برای افزایش مسئولیت فعلی خود رضایت نداشته باشند، زیرا بر این باورند که تعادل بین کار و زندگی را از دست میدهند و ممکن است در طول انجام وظایف دچار استرس و نگرانی شوند.
- مقاومت مدیران میانی: در چنین مواقعی ممکن است مدیران میانی نگران جایگاه شغلی خود شوند. زیرا تفویض اختیار به زیر دستان باعث توانمندتر شدن و آشنا شدن آنها با وظایف مدیریتی میشود.
- نیازمند صرف هزینه و زمان: آموزش مهارتهای چندگانه، بازنگری نظام ارزیابی و پرداخت، همگی نیازمند زمان و هزینه هستند. در این صورت ممکن است کارفرمایان با محدودیت منابع مالی و زمانی مواجه شوند.
- عدم شفافیت در ارزیابی عملکرد: با بیشتر شدن وظایف و پیچیده شدن شغل، سنجش دقیق عملکردها دشوارتر شده و اگر شاخصهای ارزیابی اصلاح نشوند، نارضایتی ایجاد میشود.
- ترس از شکست: با وجود مزایای متعدد غنی سازی شغلی، کارکنان و مدیرانی وجود دارند که با پیادهسازی این طرح موافق نبوده و حاضر به انجام ریسک در این زمینه نیستند.
روشهای غنی سازی شغلی در سازمان
غنیسازی شغلی دارای اصول و روشهای مشخصی است که کارفرمایان و مدیران منابع انسانی برای اجرای مؤثر این رویکرد در سازمان، باید نسبت به آن آگاهی کامل داشته باشند و بهصورت هدفمند و برنامهریزیشده پیادهسازی کنند. در ادامه به مهمترین روشهای غنی سازی میپردازیم:
1- افزایش مسئولیتها
در نظر داشته باشید که اضافهکردن مسئولیت به برنامه کاری کارکنان باید معنادار و متناسب با شغل فعلی آنها باشد. افزودن وظایف مهارتمحور میتواند از یکنواختی کار بکاهد و جذابیت آن را افزایش دهد. همچنین این رویکرد بهمرور زمان موجب میشود کارکنان کنترل بیشتری بر فعالیتهای خود داشته باشند و بهجای انجام وظایف محولشده، در برنامهریزی و ارزیابی نتایج عملکردشان نیز نقش فعالتری داشته باشند.
2- اعطای اختیار و استقلال بیشتر
واگذاری اختیار تصمیم گیری در نحوه انجام کار و برنامهریزی زمانبندی حس مسئولیتپذیری و مهارت توانایی حل مسئله را در کارکنان تقویت میکند.
3- مشارکت در تصمیم گیری
درگیر کردن کارکنان در فرآیندهای تصمیمگیری واحد یا سازمان، موجب تقویت حس تعهد سازمانی در آنان میشود و در نهایت احساس ارزشمندی و تعلق را افزایش میدهد. همچنین آشنا کردن کارکنان با نحوه تصمیمگیری در سازمان میتواند به شناسایی و پرورش استعدادهای مدیریتی آنها کمک کند.
4- فراهم کردن فرصت رشد و یادگیری
ارائه آموزشهای تخصصی، پروژه های چالشی، باعث میشود تا مهارتها توسعه یافته و انگیزه کارکنان بهصورت بلند مدت افزایش یابد.
5- ایجاد گروههای خودگردان
تشکیل تیمهایی که اعضا با همکاری یکدیگر، برنامهریزی، تقسیم کار و نظارت بر عملکرد را انجام می دهند، نمونهای عملی از غنی سازی شغلی در سطح تیمی است.
6- واگذار یک واحد کامل به کارمند
در این روش، یک واحد کاری مشخص بهطور کامل به کارمند واگذار میشود تا مسئولیت آن را از ابتدا تا انتها برعهده داشته باشد. مشاهده تاثیر و نتیجه وظایف انجامشده، حس مالکیت و مسئولیتپذیری را در او تقویت میکند. این رویکرد موجب افزایش اهمیت ادراکشده وظیفه و شناسایی روشنتر نقش فرد در فرایند کار میشود.
7- دریافت بازخورد منظم
زمانی که فرد بهصورت شفاف از نتایج کار خود و میزان اثرگذاری آن بر مشتریان یا همکاران آگاه شود، انگیزه و جهتگیری بهتری پیدا میکند. این بازخورد میتواند از سوی مدیران، همکاران، مشتریان یا حتی از طریق سیستمهای ارزیابی خودکار ارائه شود.
8- ارتباط کارمندان با مشتریان
ارتباط مستقیم با مشتریان، چه در داخل سازمان و چه در خارج از آن، به کارکنان کمک میکند اثر واقعی فعالیتهای خود را بهصورت ملموس درک کنند. دریافت بازخورد مستقیم، موجب میشود اهمیت نقش و سهم خود را در نتایج نهایی بهتر بشناسند. این امر به معنادارتر شدن کار میانجامد و احساس مسئولیت آنان را نسبت به کیفیت عملکرد و نتیجه نهایی افزایش میدهد.
سخن پایانی
برای کارفرمایان و مدیران منابع انسانی، توصیه میشود پیش از پیادهسازی این برنامه، سطح آمادگی کارکنان، مهارتها و انگیزه آنها ارزیابی شود و سپس با طراحی تدریجی مسئولیتهای توسعهای، اختیار عمل و فرصت یادگیری، زمینه رشد حرفهای فراهم گردد. همچنین حمایتهای مدیریتی و آموزشهای مکمل باید همزمان صورت گیرد تا غنی سازی شغلی به جای عامل فرسودگی و فشار کاری، به افزایش تعهد و بهرهوری تبدیل شود.
سوالات متداول
در این بخش به پرتکرارترین سوالات علاقهمندان درباره این حوزه پاسخ داده شده است. تلاش کردهایم مهمترین ابهامات مربوط به غنی سازی شغلی و سایر جزئیات کاربردی را به شکلی روشن و قابل فهم ارائه کنیم.
غنیسازی شغلی بهطور مستقیم باعث افزایش حقوق نمیشود، اما در صورت ارتقای شغلی میتواند زمینهساز افزایش دستمزد باشد.
خیر، سطح شغلی تغییر نمیکند بلکه کیفیت و عمق وظایف افزایش مییابد.
خیر، وظایف باید معنادار و مهارتمحور باشند.
زیرا باعث آگاهی فرد از اثر کار خود و افزایش انگیزه میشود.
منبع: ایران استخدام
