قرارداد کار آزمایشی چیست؟ + تفاوت آن با قرارداد موقت

قرارداد آزمایشی در قانون کار

قانون کار برای رفع مشکل عدم اطمینان کارگر و کارفرما از مناسب بودن همکاری در ابتدای رابطه کاری، یک دوره به نام دوره آزمایشی تعیین نموده است. در این دوره، هر یک از طرفین می‌توانند توانایی‌ها و میزان رضایت از همکاری را ارزیابی کنند و در صورت نامناسب بودن شرایط، رابطه کاری را قطع نمایند. در ادامه به نکات قانونی قرارداد آزمایشی در قانون کار می‌پردازیم.

قرارداد کار آزمایشی چیست؟

یکی از انواع قراردادکارهای قانون کار است که نیروی کار و کارفرما به‌صورت آزمایشی با مدت محدودی با یکدیگر همکاری می‌کنند.
در این مدت، نیروی کار در سِمت شغلی مورد نظر کارفرما فعالیت می‌کند و مدیر عملکرد او را ارزیابی کرده و درباره‌ی استخدام او در مجموعه تصمیم نهایی را می‌گیرد. همچنین نیروی کار نیز می‌تواند در خصوص محیط کار و شرایط آن برای ادامه همکاری تصمیم‌گیری کند.

🎯 مطلب مرتبط: انواع قرارداد در قانون کار ایران کدام اند؟

ماده 11 قانون کار

طرفین می‌توانند با توافق یکدیگر مدتی را به نام دوره آزمایشی کار تعیین نمایند. در خلال این دوره هر یک از طرفین حق دارد بدون اخطار قبلی و بدون الزام به پرداخت خسارت، رابطه کار را قطع نماید. در صورتی که قطع رابطه کار از طرف کارفرما باشد، وی ملزم به پرداخت حقوق تمام دوره آزمایشی خواهد بود. چنانچه کارگر رابطه کار را قطع نماید، کارگر فقط مستحق دریافت حقوق مدت انجام کار خواهد بود.

انواع قرارداد کار آزمایشی

طبق قانون کار‌، کارفرمایان می‌توانند قرارداد کار آزمایشی را به دو صورتِ “بخشی از قرارداد‌‌ کار‌‍ دائم” و “قرارداد‌ آزمایشی‌ مستقل” منعقد کنند.

• بخشی از قرارداد کار دائم:
  کارفرمایان هنگام انعقاد قرارداد کار دائم، بندی را در رابطه با دوره آزمایشی با مدت زمانی معین، مشخص می‌کنند. پس از اتمام این مدت و در صورت رضایت طرفین، قرارداد کار بدون تغییر تا پایان مدت مقرر ادامه می‌یابد.
• قرارداد آزمایشی مستقل:
  یک قرارداد کوتاه‌مدت و جداگانه‌ای است که پس از پایان مدت این قرارداد، در صورتی که هر دو طرف از ادامه همکاری رضایت داشته باشند، قرارداد جدیدی (معمولاً قرارداد دائمی یا بلندمدت) برای ادامه رابطه کاری منعقد می‌شود.

✔️ تفاوت این دو قرارداد فقط در آسایش فکری و اطمینان خاطر کارگر است؛ که در نوع اول (بخشی از قرارداد کار) می‌تواند بر روی عملکرد فرد تاثیر روانی مثبتی داشته باشد.

مدت قرارداد کار آزمایشی چقدر است؟

طبق‌ تبصره ماده 11 قانون کار‌، حداکثر مدت قرارداد کار آزمایشی‌‌ برای کارگران ساده و نیمه ماهر “یک ماه” و برای کارگران ماهر و‌ دارای تخصص سطح بالا، “سه ماه” می‌باشد.
کارفرما نمی‌تواند مدتی بیش از سه ماه را به عنوان قرارداد آزمایشی تعیین کند یا پس از پایان این مدت، آن را با همین شرایط تمدید کنند.

شرایط بیمه، حقوق، مزایا، سنوات و عیدی در دوره آزمایشی

طبق ماده 148 قانون کار و قانون تامین اجتماعی، کارفرمایان موظف‌اند، تمامی نیروهای کار خود، از جمله نیروهای دوره آزمایشی را از روز اول کاری بیمه کنند.
در دوره آزمایشی، رابطه کارگری و کارفرمایی برقرار است و کارگر مانند سایر کارکنان مستحق دریافت حقوق و مزایا است و کارفرما باید دستمزد او را پرداخت کند.
طبق ماده واحده قانون تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران شاغل در کارگاه‌های مشمول قانون کار‌، در قرارداد دوره آزمایشی کارگر به نسبت دوره‌های کارکرد خود مشمول دریافت عیدی و سنوات است.

🎯 مطلب مرتبط: حق سنوات چیست؟ + فرمول محاسبه حق سنوات در قانون کار

نحوه فسخ قرارداد کار دوره آزمایشی چگونه است؟

همانطور که در بخش‌های قبل گفتیم، هر دو طرف قرارداد کار آزمایشی باید در رابطه با ادامه همکاری نظر دهند. در این نوع از قرارداد، کارفرما و کارگر می‌توانند بدون اخطار قبلی و پرداخت خسارت، قرارداد را فسخ کنند. تنها شرط، پرداخت حقوق و مزایای روزهای کارکرد تا لحظه‌ی فسخ است. اگر ترک کار در دوره آزمایشی از سوی کارفرما باشد باید حقوق کل دوره آزمایشی را به کارگر پرداخت کند حتی اگر کارگر همه آن مدت را کار نکرده باشد؛ اما اگر فسخ از سوی کارگر باشد، کارگر فقط حقوق مدتی که واقعاً کار کرده است را می‌گیرد.

🎯 مطلب مرتبط: فسخ قرارداد کار از طرف کارفرما و کارگر چگونه است؟

تفاوت قرارداد کار آزمایشی و موقت

تفاوت این دو قرارداد در هدف، امکان فسخ و مدت زمان قرارداد است.
هدف قرارداد کار آزمایشی سنجش مهارت و عملکرد نیروی کار در ابتدای استخدام است، در حالی که هدف قرارداد کار موقت انجام کار مشخص برای مدت معین و تعیین‌شده در قرارداد است.
در قرارداد کار آزمایشی، هر یک از طرفین می‌توانند بدون اخطار قبلی رابطه کاری را قطع کنند. اما در قرارداد کار موقت، فسخ یک‌طرفه قرارداد اصولاً امکان‌پذیر نیست.
همچنین در قرارداد کار موقت با توافق طرفین می‌توان قرارداد را چندین بار تمدید کرد، اما دوره آزمایشی فقط در ابتدای رابطه کاری قابل تعیین است و تکرار آن مجاز نیست.
مدت دوره آزمایشی طبق قانون کار حداکثر یک ماه برای کارگران ساده و نیمه‌ماهر و سه ماه برای کارگران ماهر و متخصص است، در حالی که قرارداد کار موقت می‌تواند برای مدت‌های طولانی‌تر، از چند ماه تا چند سال، منعقد شود.

🎯 مطلب مرتبط: قرارداد کار معین چیست؟ + نمونه قرارداد

سخن پایانی

قرارداد کار آزمایشی این امکان را برای کارفرما و کارگر فراهم می‌کند تا پیش از تثبیت رابطه کاری، توانایی‌ها، شرایط و میزان سازگاری خود را با محیط کار ارزیابی کنند. رعایت مقررات قانونی در این دوره می‌تواند به ایجاد اعتماد و شکل‌گیری یک همکاری بلندمدت و مؤثر منجر شود.

سوالات متداول

در این بخش به پرتکرارترین سوالات علاقه‌مندان درباره‌ این حوزه پاسخ داده‌ شده‌‌ است. تلاش کرده‌ایم مهم‌ترین ابهامات مربوط به قراردادکار آزمایشی و سایر جزئیات کاربردی را به شکلی روشن و قابل فهم ارائه کنیم.

منبع: ایران استخدام