قانون حادثه حین کار (مسئولیتهای کیفری و محاسبه دیه)
حین انجام کار ممکن است حوادثی جان کارکنان را تهدید کرده و موجب خسارتهای مالی و جانی شود. حوادث ناشی از کار ممکن است حتی با رعایت بالاترین استانداردهای ایمنی رخ دهند. عدم آگاهی دقیق از قانون حوادث ناشی از کار در کمترین حالت میتواند منجر به خسارات مالی سنگین، مسئولیت کیفری، پرداخت دیه برای کارفرما شده و از سوی دیگر تضییع حقوق قانونی کارگر را بهدنبال داشته باشد.
در ادامه ضمن آشنایی کامل با قانون حادثه حین کار در تامین اجتماعی و قانون کار، با مسئولیت کیفری کارفرما و حقوق کارگر آشنا خواهیم شد.
فهرست مطالب
حوادث ناشی از کار چیست؟
طبق ماده 60 قانون تامین اجتماعی، حوادث ناشی از کار، حوادثی هستند که حین انجام وظیفه و به سبب آن برای بیمه شده اتفاق میافتند. منظور از عبارت “حین انجام وظیفه” تمامی طول مدتی است که بیمه شده در کارگاه یا موسسات وابسته یا ساختمانها و محوطه آن مشغول بوده یا بهدستور کارفرما خارج از محل کار در حال انجام ماموریت باشد.
اگر حادثه در زمان عادی رفت و برگشت به کارگاه اتفاق افتاده باشد، مسیر رفت و برگشت بیمه شده از منزل به محل کار و زمان مراجعه به مراکز درمانی (درمانگاه و بیمارستان) جهت معالجات درمانی جزو اوقات انجام وظیفه محسوب خواهند شد.
همچنین حوادثی که برای بیمه شده حین اقدام برای نجات سایر بیمه شدگان و کمک به آنان اتفاق میافتد حادثه ناشی از کار محسوب میشوند.
تعیین تقصیر در حوادث ناشی از کار چگونه است؟
اگر حین کار حادثهای برای بیمه شده رخ دهد، پس از اطلاع به اداره کار و تامین اجتماعی، محل حادثه توسط بازرسان اداره کار بررسی و گزارشات لازم به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع داده میشود. پس از بررسیها و ارزیابیها، رای قضایی صادر شده و مقصرین حادثه شناسایی میشوند که مسئولیت کیفری برعهدهی آنها خواهد بود.
کارفرما مقصر خواهد بود اگر:
- تجهیزات ایمنی استاندارد تأمین نکرده باشد
- آموزش لازم را به کارکنان ارائه نکرده باشد
- نظارت کافی نداشته باشد
- محیط کار ناایمن بوده باشد
- کارگر بیمه نشده باشد
کارگر مقصر خواهد بود اگر:
- از تجهیزات ایمنی ارائه شده استفاده نکرده باشد
- از دستورالعملهای ایمنی و آموزشهای لازم استفاده نکرده باشد
نظر قانون در مورد حادثه حین کار
طبق ماده 91 قانون کار، تمامی کارفرمایان و مسئولان کلیه کارگاهها، کارگران، کارآموزان و کارگاههای خانوادگی مکلف هستند طبق مصوبات شورای عالی حفاظت فنی برای تامین حفاظت، سلامت و بهداشت کارگران در محیط کار، وسایل و امکانات لازم را تهیه و در اختیار آنها قرار داده و چگونگی استفاده وسایل فوقالذکر را به آنها بیاموزند. همچنین نسبت به رعایت مقررات حفاظتی و بهداشتی نظارت لازم را داشته باشند. کارگران نیز ملزم به استفاده و نگهداری از وسایل حفاظتی و بهداشتی فردی و اجرای دستورالعملهای مرتبط کارگاه میباشند.
طبق ماده 95 قانون کار، مسئولین کارگاهها و کارفرمایان کارگران و کارآموزان، مسئولیت اجرای مقررات و ضوابط فنی و بهداشت کار را برعهده خواهند داشت. اگر بر اثر عدم رعایت مقررات مذکور از سوی کارفرما یا مسئولین، حادثهای رخ دهد، کارفرما یا مسئول مذکور از نظر کیفری، حقوقی و نیز مجازاتهای مندرج در این قانون مسئول است.
در صورت بروز حادثه حین کار، کارفرمایان موظف هستند طبق ماده 65 تامین اجتماعی، اقدامات اولیه لازم را برای جلوگیری از تشدید وضع حادثه دیده بهعمل آورده و مراتب را ظرف سه روز اداری بصورت کتبی به اطلاع سازمان برساند. اگر کارفرما بهدلیل اقدامات اولیه متحمل هزینهای شده باشد، سازمان تامین خدمات درمانی هزینهی آن را پرداخت خواهد کرد.
مسئولیت کیفری کارفرما در حوادث ناشی از کار
مسئولیت کیفری کارفرما زمانی ایجاد میشود که حادثه ناشی از تقصیر یا کوتاهی او در مدیریت، نظارت یا تأمین ایمنی کارگاه باشد. در چنین حالتی قانون کارفرما را مسئول دانسته و او ممکن است به اتهام تقصیر در حادثه تحت تعقیب کیفری قرار گیرد و علاوه بر جبران خسارت، با مجازات کیفری نیز مواجه شود.
مسئولیت کیفری کارفرما در صورت بروز حادثه را میتوان اینگونه توضیح داد:
اصل مسئولیت کارفرما در حوادث
قاعده کلی این است که هر شخص مسئول اعمال و خطاهای خود است؛ اما در روابط کار، قانونگذار برای حمایت از زیاندیدگان، مسئولیتهایی را متوجه کارفرما میکند. زیرا کارفرما فعالیت اقتصادی را اداره میکند، از کار کارگران سود میبرد و باید ایمنی محیط کار را فراهم کند.
مبنای مسئولیت کارفرما
چند مبنا برای مسئولیت کارفرما وجود دارد:
- تقصیر در انتخاب و نظارت: کارفرما باید کارگران ماهر انتخاب کند و بر کار آنها نظارت داشته باشد. اگر در این امر کوتاهی کند و حادثهای رخ دهد، مسئول شناخته میشود.
- نظریه خطر در برابر انتفاع: چون کارفرما از فعالیت کارگاه سود میبرد، باید خطرات ناشی از آن را نیز بپذیرد و خسارات واردشده را جبران کند.
- نظریه نمایندگی: کارگر در واقع به نمایندگی از کارفرما کار میکند؛ بنابراین خطای کارگر میتواند به منزله خطای کارفرما تلقی شود.
- ضمانت کارفرما نسبت به فعل کارگر: کارفرما ضامن رفتار و فعالیت کارگران خود در محیط کار است.
نتیجه در حوزه مسئولیت کیفری
در صورت وقوع حادثه ناشی از کار، اگر کارفرما در تأمین ایمنی، نظارت بر کارگران، رعایت مقررات کار و حفاظت فنی کوتاهی کرده باشد،
👈🏻 در صورت وقوع صدمه یا فوت کارگر، به پرداخت دیه و تحمل مجازات مقرر در قانون (مانند حبس یا جزای نقدی) محکوم شود.
رسیدگی به حوادث ناشی از کار در صلاحیت کدام مرجع است؟
پاسخ به این سؤال وابسته به شمول یا عدم شمول قانون کار نسبت به رابطه طرفین است. به طور خلاصه، صلاحیت رسیدگی یکسان و مطلق نیست و بسته به وضعیت حقوقی اشخاص متفاوت خواهد بود.
در صورت شمول قانون کار
اگر رابطه بین طرفین مشمول قانون کار باشد (یعنی رابطه کارگر و کارفرمایی احراز شود)، رسیدگی به حوادث ناشی از کار در صلاحیت دادگاه صلح موضوع بند 9 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف است.
بنابراین، کارگرانی که تحت شمول قانون کار هستند و حادثه در چارچوب رابطه کارگری و کارفرمایی رخ داده، مرجع صالح رسیدگی، دادگاه صلح خواهد بود.
در صورت عدم شمول قانون کار
یعنی اشخاصی مانند پیمانکاران مستقل که از شمول قانون کار خارج هستند: رسیدگی به جنبه عمومی (کیفری) و خصوصی (مطالبه دیه و خسارت) حادثه منتهی به مصدومیت آنان از صلاحیت دادگاه صلح خارج است.
در این صورت:
- جنبه کیفری در دادسرای عمومی و انقلاب رسیدگی میشود.
- مطالبه خسارات در دادگاه عمومی حقوقی مطرح خواهد شد.
وضعیت افراد صنفی
در خصوص افراد صنفی، موضوع وابسته به این است که آیا مشمول تعریف «کارگر» موضوع ماده ۲ قانون کار جمهوری اسلامی ایران هستند یا خیر. تشخیص این موضوع بر عهده مرجع قضایی رسیدگیکننده است.
✔️ اگر رابطه تبعیت و دریافت مزد احراز شود 👈🏻 مشمول قانون کار 👈🏻 صلاحیت دادگاه صلح
❌ اگر رابطه کارگری احراز نشود 👈🏻 رسیدگی در دادگاههای عمومی
متن نمونه دادخواست مطالبه دیه حوادث ناشی از کار
مطالبه وجه دیه حوادث ناشی از کار
باتشکر و احترام،
ریاست محترم دادگاه ……
باسلام،
احتراما اینجانب ………. به شماره ملی ………. از تاریخ ………. در مجموعه ………. در سمت ……….مشغول به کار بودهام. در تاریخ ………. به علت ………. دچار سانحه در محیط کار از ناحیه ………. ………. ………. شدهام.
در حالی این مشکل رخ داده که مشکلات نقص ایمنی مجموعه و ایرادات موجود پیشتر به کارفرما و مسئولین مربوطه گزارش شده بود.
لذا از آن مقام محترم تقاضای رسیدگی به پرونده و صدور رای را استدعا دارم.
امضا و اثر انگشت
دانلود فرم نمونه دادخواست مطالبه دیه حوادث ناشی از کار
نحوه محاسبه دیه و ارش حوادث ناشی از کار
در صورتی که در محیط کار حادثهای رخ دهد و منجر به آسیب بدنی یا فوت کارگر شود، میزان خسارت بر اساس قانون مجازات اسلامی و با نظر پزشکی قانونی تعیین میشود. این خسارت ممکن است به صورت دیه کامل یا ارش پرداخت شود.
محاسبه دیه در حوادث ناشی از کار
اگر آسیب وارد شده در قانون دارای دیه مشخص باشد، میزان آن بر اساس نرخ دیه همان سال محاسبه میشود. هر سال قوه قضاییه مبلغ دیه کامل انسان را اعلام میکند و سایر دیات به نسبت آن تعیین میشوند.
برای مثال:
- درصورت فوت کارگر در اثر حادثه کاری دیه کامل انسان پرداخت میشود.
- در صورت قطع عضو یا از کارافتادگی عضو، درصد مشخصی از دیه کامل محاسبه میشود.
- در صورت آسیبهایی مانند شکستگی، نقص عضو یا جراحات طبق درصدهای تعیینشده در قانون محاسبه میشود.
در این موارد معمولاً پزشکی قانونی میزان آسیب و درصد دیه را تعیین میکند و دادگاه بر اساس آن حکم پرداخت دیه را صادر میکند.
ارش در حوادث ناشی از کار
گاهی نوع آسیب در قانون، دیه مشخصی ندارد؛ در این حالت خسارت به صورت ارش تعیین میشود.
ارش در واقع مبلغی است که قاضی با توجه به نظر پزشکی قانونی، شدت آسیب، تأثیر آن بر سلامت فرد و شرایط حادثه تعیین میکند. بنابراین مقدار ارش از قبل در قانون مشخص نیست و برای هر پرونده متفاوت خواهد بود.
نمونه رای حوادث ناشی از کار
نمونه رای شماره 1: مصدومیت یا نقص عضو کارگر
شماره دادنامه: ………
تاریخ صدور: ………
مرجع رسیدگی: شعبه ……… دادگاه ………
خواهان: آقای/خانم ……… (کارگر)
خوانده: آقای/شرکت ……… (کارفرما)
گردشکار پرونده:
در خصوص دعوای خواهان به طرفیت خوانده مبنی بر مطالبه دیه ناشی از حادثه حین کار، بدین شرح که خواهان اظهار داشته است در تاریخ ……… در حین انجام وظیفه در کارگاه متعلق به خوانده، به علت عدم رعایت مقررات ایمنی و فقدان تجهیزات حفاظتی مناسب دچار سانحه شده و از ناحیه ……… دچار آسیب گردیده است. نامبرده با ارائه گزارش بازرسی اداره کار، نظریه پزشکی قانونی و سایر مدارک، تقاضای صدور حکم به پرداخت دیه و خسارات قانونی را مطرح نموده است.
دادگاه با بررسی محتویات پرونده، از جمله گزارش بازرسی اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی، نظریه کارشناس رسمی دادگستری و نظریه پزشکی قانونی، احراز مینماید که حادثه در حین انجام کار و به سبب آن رخ داده و کارفرما به دلیل عدم رعایت مقررات ایمنی و نظارت کافی بر محیط کار در وقوع حادثه مقصر شناخته شده است.
رأی دادگاه:
لذا با توجه به مواد ۹۱ و ۹۵ قانون کار و مواد مربوط به دیات در قانون مجازات اسلامی و با احراز تقصیر خوانده در بروز حادثه، دادگاه دعوای خواهان را وارد تشخیص داده و حکم به محکومیت خوانده به پرداخت ……… درصد از دیه کامل انسان طبق نظریه پزشکی قانونی در حق خواهان صادر و اعلام مینماید. همچنین خوانده مکلف است هزینههای دادرسی و سایر خسارات قانونی را نیز پرداخت نماید.
این رأی حضوری بوده و ظرف مدت ……… روز پس از ابلاغ، قابل اعتراض در مرجع تجدیدنظر صالح میباشد.
رئیس شعبه ……… دادگاه ………
امضا
نمونه رای شماره 2: فوت کارگر
شماره دادنامه: ……
تاریخ صدور: ……
مرجع رسیدگی: شعبه …… دادگاه کیفری دو شهرستان ……
گردشکار پرونده:
در خصوص اتهام آقای …… فرزند …… به عنوان کارفرما دایر بر بیاحتیاطی و عدم رعایت مقررات ایمنی منجر به فوت کارگر مرحوم ……، حسب گزارش ضابطین دادگستری و بازرسان اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی، متوفی در تاریخ …… در حین انجام کار در کارگاه متعلق به متهم، به علت فقدان تجهیزات ایمنی و عدم رعایت ضوابط حفاظت فنی از ارتفاع سقوط کرده و جان خود را از دست داده است.
در تحقیقات انجامشده، نظریه کارشناس رسمی دادگستری و گزارش بازرسی اداره کار، قصور کارفرما در فراهم نکردن وسایل ایمنی و عدم نظارت کافی بر محیط کار را در وقوع حادثه مؤثر دانستهاند. همچنین نظریه پزشکی قانونی، علت فوت را صدمات ناشی از سقوط از ارتفاع در محیط کار اعلام نموده است.
رأی دادگاه:
با توجه به محتویات پرونده، گزارش بازرسی اداره کار، نظریه کارشناسی و پزشکی قانونی و با احراز تقصیر متهم در عدم رعایت مقررات ایمنی موضوع مواد ۹۱ و ۹۵ قانون کار، بزه انتسابی محرز تشخیص داده میشود. لذا دادگاه مستنداً به مواد مربوط به قتل غیرعمد ناشی از تقصیر در قانون مجازات اسلامی، حکم به محکومیت متهم به:
پرداخت دیه کامل یک مرد مسلمان در حق اولیای دم متوفی
پرداخت هزینههای دادرسی
تحمل مجازات تعزیری مقرر در قانون
صادر و اعلام مینماید.
این رأی ظرف مهلت قانونی قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه تجدیدنظر استان میباشد.
رئیس شعبه …… دادگاه کیفری دو
مهلت پرداخت دیه حادثه حین کار چقدر خواهد بود؟
مهلت پرداخت دیه در حوادث ناشی از کار تابع نوع جرم و میزان تقصیر است. اکثر حوادث کاری جزو جرایم غیرعمدی (شبهعمد یا خطای محض) محسوب میشوند. چون دلیل رخ داد حوادث معمولاً بیاحتیاطی، بیمبالاتی یا عدم رعایت مقررات ایمنی است.
مهلت پرداخت دیه در جرایم شبهعمد
اگر حادثه بهعلت بیاحتیاطی یا عدم رعایت مقررات ایمنی توسط کارفرما باشد (که در بیشتر حوادث کاری همین حالت است)، مهلت پرداخت دیه طبق قانون دو سال قمری از زمان وقوع جرم خواهد بود.
مهلت پرداخت دیه در خطای محض
در مواردی که حادثه بدون تقصیر مستقیم و بهصورت خطای محض رخ داده باشد، مهلت پرداخت دیه سه سال قمری تعیین شده است.
نحوه پرداخت دیه حوادث ناشی از کار
پرداخت دیه میتواند به یکی از شکلهای زیر انجام شود:
- پرداخت دیه بصورت یکجا توسط محکومعلیه (کارفرما یا مقصر حادثه)
- پرداخت توسط شرکت بیمه در صورت وجود بیمه مسئولیت مدنی کارفرما
- پرداخت اقساطی در صورت موافقت دادگاه یا شاکی
📌 نکته:
در بسیاری از حوادث کاری، به دلیل داشتن بیمه مسئولیت کارفرما در قبال کارکنان، بخش قابل توجهی از دیه توسط شرکت بیمه پرداخت میشود.
سخن پایانی
حوادث ناشی از کار از جمله مسائلی هستند که هم برای کارگران و هم برای کارفرمایان اهمیت زیادی دارند. آگاهی از قوانین مرتبط با حادثه حین کار، مسئولیتهای کارفرما، حقوق کارگر و نحوه مطالبه دیه میتواند از بسیاری از اختلافات حقوقی و خسارات مالی جلوگیری کند. رعایت مقررات ایمنی، آموزش کارکنان و نظارت مستمر بر محیط کار نیز از مهمترین اقداماتی است که میتواند احتمال بروز چنین حوادثی را کاهش دهد.
در کنار آگاهی از حقوق قانونی، پیدا کردن یک محیط کاری امن و استاندارد نیز اهمیت زیادی دارد. اگر شما هم به دنبال فرصتهای شغلی مناسب هستید، میتوانید به عنوان کارجو در سایت ایران استخدام عضو شوید و از جدیدترین آگهیهای استخدامی در سراسر کشور مطلع شوید. با عضویت به عنوان کارجو در ایران استخدام، مسیر پیدا کردن شغل مناسب برای شما سریعتر و آسانتر خواهد شد.
سوالات متداول
در این بخش به پرتکرارترین سوالات کاربران درباره حوادث ناشی از کار و تبعات آن پاسخ داده شده است. تلاش کردهایم مهمترین ابهامات مربوط به ابهامات قانون حادثه حین کار و سایر جزئیات کاربردی این موضوع را به شکلی روشن و قابل فهم ارائه کنیم.
بله، طبق ماده 60 قانون تامین اجتماعی اگر حادثه در زمان عادی رفت و برگشت به کارگاه اتفاق افتاده باشد، مسیر رفت و برگشت بیمه شده از منزل به محل کار و زمان مراجعه به مراکز درمانی (درمانگاه و بیمارستان) جهت معالجات درمانی جزو اوقات انجام وظیفه محسوب خواهند شد.
در صورتیکه رابطه کارفرمایی و کارگری برقرار باشد دادگاه صلح و در غیر این صورت دادگاه عمومی.
طبق ماده 65 قانون تامین اجتماعی کارفرما موظف است تا ظرف 3 روز اداری مراتب را بصورت کتبی به اطلاع سازمان تامین اجتماعی اطلاع دهد.
دریافت دیه در حوادث ناشی از کار، مانع استفاده کارگر از مزایای بیمه تأمین اجتماعی مانند هزینههای درمانی، غرامت دستمزد ایام بیماری یا مستمری ازکارافتادگی نخواهد بود.
