فسخ قرارداد کار از طرف کارفرما و کارگر چگونه است؟

آشنایی با شرایط فسخ قرارداد طبق قانون کار و استخدام کشوری

فسخ قراردادهای استخدامی در بخش دولتی و شرکت‌های خصوصی، هر یک تابع مقررات متفاوتی است. شناخت این چارچوب‌ها برای کارفرمایان، کارمندان و کارگران ضروری است تا فرآیند فسخ قرارداد کار زودتر از موعد را به‌صورت قانونی و بدون چالش پیش ببرند. در ادامه به شرایط فسخ قرارداد‌ها در شرکت‌های خصوصی و دولتی و جریمه‌های ناشی از آن می‌پردازیم.

فسخ قرارداد کار چیست؟

منظور از فسخ قرارداد، پایان دادن یکطرفه به قرارداد همکاری توسط نهاد استخدام کننده و نیروی کار است. این اقدام اگر بدون رعایت شرایط قانونی انجام گیرد برای فرد فسخ کننده جریمه‌ی سنگینی به همراه خواهد داشت.

انواع فسخ قرارداد کار

قراردادهای استخدامی به دو دسته اصلی، قرارداد کار در شرکت‌های خصوصی و شرکت‌های دولتی تقسیم‌بندی می‌شوند. قطع همکاری در این دو بخش ممکن است به دلایل مختلفی مانند: استعفا، اخراج، انقضای مدت یا سایر موارد قانونی رخ دهد. به همین دلیل، بررسی جداگانه و دقیق انواع فسخ قرارداد، به درک بهتر حقوق و تکالیف طرفین کمک می‌کند.

🎯 مطلب مرتبط: انواع قرارداد در قانون کار ایران کدام اند؟

1- فسخ قرارداد کار در شرکت‌های خصوصی

در شرکت‌های خصوصی، فسخ قرارداد، تابع مقررات قانون کار و مفاد درج شده‌ در میان کارگر و کارفرما بوده‌ و هیچ‌یک از طرفین نمی‌توانند خارج از چارچوب قانونی و بدون دلیل موجه، قرارداد را به‌صورت یک‌طرفه برهم بزنند. از این رو، قانون برای جلوگیری از سوء‌استفاده‌های احتمالی، ضوابط مشخصی را تعیین نموده‌ است. در ادامه، شرایط و موارد فسخ قرارداد کار را بر اساس مفاد پیش‌بینی‌شده در قانون کار بررسی می‌کنیم:

شرایط فسخ قرارداد کار از طرف کارفرما

فسخ قرارداد کار توسط کارفرما در ماده 27 قانون کار لحاظ شده‌ است. طبق این ماده هرگاه کارگر در انجام وظایف خود و از رعایت قوانین محل کار سرپیچی کند (از جمله غیبت غیرموجه طبق آیین‌نامه انضباطی) و تذکرات کتبی از سوی کارفرما را نادیده بگیرد، کارفرما می‌تواند در صورت مثبت بودن نظر شورای اسلامی کار، تمامی حقوق معوقه کارگر را به همراه حق سنوات (به‌ ازای هر سال سابقه کار، معادل یک ماه از آخرین حقوق کارگر) پرداخت کرده و قرارداد او را فسخ نماید.

جریمه فسخ قرارداد کار از طرف کارفرما

طبق ماده 165 قانون کار، اگر هیأت حل اختلاف، اخراج کارگر را غیرموجه تشخیص دهد، حکم به بازگشت کارگر به کار و پرداخت حقوق ایام بلاتکلیفی صادر می‌کند.
اگر اخراج کارگر موجه تشخیص داده‌‌‌ شود، کارفرما مکلف است به ازای هر سال سابقه کار معادل یک ماه آخرین حقوق کارگر را به‌عنوان “‌حق سنوات” به وی پرداخته و قرارداد کار را فسخ نماید.

شرایط فسخ قرارداد کار از طرف کارگر

فسخ قرارداد کار توسط کارگر مطابق تبصره ماده 21 همین قانون انجام می‌گیرد. کارگری که قصد استعفا دارد موظف است حداقل یک ماه پیش از ترک کار، استعفای خود را به‌صورت کتبی به کارفرما اعلام کند.
چنانچه کارگر پس از ارائه استعفا از تصمیم خود منصرف شود، حداکثر تا ۱۵ روز فرصت دارد انصراف خود را به‌صورت کتبی اعلام نماید.
همچنین کارگر باید رونوشت نامه استعفا یا اعلام انصراف از استعفا را به شورای اسلامی کارگاه، انجمن صنفی یا نماینده کارگران تحویل دهد.

جریمه فسخ قرارداد کار از طرف کارگر

در فسخ قرارداد از سوی کارگر، وی باید استعفای خود را به‌صورت کتبی اعلام کرده و پس از آن تا ۳۰ روز به کار ادامه دهد.

فسخ قرارداد به علت حوادث قهری

این نوع فسخ، مرتبط با قراردادهای پیمانکاری است. طبق ماده 43 شرایط عمومی پیمان، اگر حادثه‌ای خارج از کنترل رخ بدهد (مانند، جنگ، اعتصاب عمومی، سیل، زلزله) و ادامه کار منطقی یا ممکن نباشد و توقف بیشتر از شش ماه طول بکشد، کارفرما حق دارد بدون رعایت بند “د” ماده 48 و طبق همین ماده قرارداد را فسخ نماید.

فسخ قرارداد کار در دوره آزمایشی

در قرارداد کار دوره آزمایشی، هر دو طرف می‌توانند با توافق یکدیگر مدتی را به نام “دوره آزمایشی” شروع به کار نمایند، در طی این دوره هر دو طرف می‌توانند بدون اخطار قبلی و پرداخت خسارت، رابطه کاری را قطع نمایند.

جریمه فسخ قرارداد کار در دوره‌‌ آزمایشی

اما با این حال، اگر فسخ قرارداد از طرف کارفرما باشد، باید تمام حقوق دوره آزمایشی را به کارگر بپردازد حتی اگر آن دوره کارگر کار نکرده باشد؛ اما اگر چنانچه فسخ قرارداد از سوی کارگر باشد، فقط می‌تواند حقوق مدت زمانی را که واقعا کار کرده است را دریافت کند.

شرایط فسخ قرارداد کار موقت یا معین

مطابق ماده 25 قانون کار جمهوری اسلامی ایران، اگر قرارداد کار برای مدت مشخص (مثلا 1 ساله) یا برای انجام یک کار مشخص (مثلاً اجرای یک پروژه معین) بسته شده‌‌‌ باشد، هیچکدام از طرفین چه کارفرما و چه کارگر نمی‌توانند به‌صورت یک‌طرفه و بدون دلیل قانونی اقدام به فسخ قرارداد کار معین کنند.
در صورت اختلاف نظر مراجع صلاحیت هیأت‌های تشخیص و حل اختلاف مسئول رسیدگی به آن هستند.

🎯 مطلب مرتبط: قرارداد کار معین چیست؟ + نمونه قرارداد

جریمه فسخ قرارداد کار موقت یا معین

جریمه فسخ قرارداد کار موقت یا معین در هیچ‌یک از مواد قانون کار لحاظ نشده است و معمولاً پس از رسیدگی در هیأت‌های تشخیص و حل اختلاف، در صورت وجود تخلف، برای کارفرما یا کارگر تعیین می‌شود.

🎯 مطلب مرتبط:
عواقب استعفا و ترک کار چیست؟ (قوانین استعفا و ترک کار)
انواع استعفا کدامند؟ نحوه نوشتن نامه استعفا + نمونه متن استعفا

2- فسخ قرارداد در شرکت‌های دولتی

به‌کاربردن اصطلاح “فسخ قرارداد کار” در استخدام‌های دولتی چندان مناسب نیست؛ زیرا رابطه استخدامی در این ادارات براساس مقررات استخدامی است نه قراردادهای دوجانبه مانند بخش خصوصی. در نظام اداری، پایان همکاری معمولا از دو مسیر اصلی به شرح زیر رخ می‌دهد:

استعفا از سوی کارمند

طبق ماده 64 قانون استخدام کشوری استخدام شونده‌ی رسمی در صورت تصمیم به استعفا می‌تواند با یک ماه اعلام قبلی از سِمت دولتی خود استعفا دهد.
اعلام استعفا صرفا به معنای قطع فوری رابطه‌ی استخدامی نیست و تا زمانی که وزارتخانه یا موسسه دولتی مربوطه به صورت رسمی با استعفا موافقت نکند، استعفا قطعی نخواهد بود.
همچنین استعفا به معنای از بین رفتن تعهدات کارمند نسبت به دولت نیست، یعنی اگر کارمند تعهداتی مانند بازپرداخت هزینه‌‌های آموزشی یا انجام خدمت معین داشته باشد کارمند موظف است تعهدات خود را در اسرع وقت انجام دهد.
دستگاه دولتی مربوطه باید ظرف مدت یک ماه، نظر خود را مبنی بر قبول یا رد آن به صورت کتبی اعلام کند. در غیر این صورت کارمند می‌تواند به سازمان امور اداری و استخدامی کشور شکایت نماید.

🎯 مطلب مرتبط: 13 نمونه متن استعفانامه برای قطع همکاری + دانلود فایل آماده

اخراج کارمند

اگر کارمند یکی از تخلفات ذکرشده در ماده 8 قانون رسیدگی به تخلفات اداری را انجام دهد؛ مثل رفتار خلاف شأن اداری، ترک خدمت، کم‌کاری، سهل‌انگاری، کوتاهی در انجام وظایف یا سوءاستفاده مالی از موقعیت شغلی و…، موضوع در هیأت بدوی رسیدگی به تخلفات اداری همان دستگاه بررسی می‌شود. اگر به رأی صادرشده اعتراضی باشد، پرونده در هیأت تجدیدنظر رسیدگی می‌شود و رأی نهایی برای دستگاه لازم‌الاجرا است.

جریمه کارمند اخراج شده‌‌

پس از تایید تخلف توسط هیأت بدوی رسیدگی به تخلفات اداری و در صورت اعتراض، هیأت تجدیدنظر، یکی از تنبیهات اداری برای کارمند اعمال می‌شود؛ از جمله اخطار کتبی بدون درج در پرونده استخدامی، توبیخ کتبی با درج در پرونده، کسر حقوق و مزایا، اخراج از محل خدمت، انفصال دائم از خدمات دولتی و…

نحوه فسخ قرارداد کار نیروهای شرکتی

در قراردادهای پیمانکاری، یک قرارداد بین شرکت خصوصی و شرکت دولتی بسته‌ می‌شود تا شرکت خصوصی، خدمات مورد نظر را انجام دهد. این شرکت برای انجام کار با نیروها قرارداد کار می‌بندد. بنابراین رابطه استخدامی نیروها با شرکت پیمانکار بوده و تمامی قوانین در رابطه با فسخ قرارداد مشمول قانون کار است، حتی اگر در محل دستگاه دولتی کار کنند. طبق ماده ۱۳ قانون کار، شرکت دولتی نیز در قبال مطالبات کارگران مسئولیت دارد.

پاسخ پایانی

در پایان باید تأکید کرد که فسخ قرارداد کار، به‌ویژه در شرکت‌های خصوصی و شرکت‌های دولتی، امری کاملاً قانون‌مند بوده و نمی‌توان آن را صرفا بر اساس اراده کارفرما انجام داد.
توصیه می‌شود کارفرمایان پیش از هرگونه تصمیم به فسخ، مستندات تخلف را به‌طور کامل جمع‌آوری کرده، حق دفاع کارمند را محترم شمرده و موضوع را از طریق مراجع پیگیری کنند.

سوالات متداول

در این بخش به پرتکرارترین سوالات علاقه‌مندان درباره‌ این حوزه پاسخ داده‌ شده‌‌ است. تلاش کرده‌ایم مهم‌ترین ابهامات مربوط به فسخ قرارداد کار و سایر جزئیات کاربردی را به شکلی روشن و قابل فهم ارائه کنیم.

منبع: ایران استخدام