چرخش شغلی چیست؟ (انواع، پرسشنامه و مراحل اجرای آن)

آشنایی با دستورالعمل گردش شغلی کارکنان در مجموعه

در پاسخ به این سوال که چرخش شغلی چیست؟ باید گفت: چرخش شغلی (Job Rotation) به فرایندی گفته می‌شود که طی آن کارمند به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده، موقتی و دوره‌ای میان واحدها یا سمت‌های مختلف یک سازمان جابه‌جا می‌شود. هدف از گردش شغلی آشنایی کارمند با وظایف، فرایندها و مهارت‌های متنوع‌ است تا توانمندی‌های حرفه‌ای او توسعه یابد. در ادامه ضمن آشنایی با اهمیت چرخش شغلی‌ به مزایا، چالش‌ها، پرسشنامه و مراحل اجرای این فرایند و… می‌پردازیم.

چرا چرخش شغلی کارکنان اهمیت دارد؟

چرخش شغلی اهمیت زیادی برای کارکنان و کارفرمایان دارد. این جابه جایی هدفمند علاوه‌بر اینکه به افزایش تجربه و مهارت‌های فردی کمک می‌کند؛ بلکه موجب بهره‌وری سازمان نیز می‌شود. برخی از مزایای گردش شغلی و نقش آن در توسعه سازمان برای کارمندان و کارفرمایان به شرح زیر است:

مزایای چرخش شغلی برای کارمندان

• افزایش و یادگیری مهارت‌های متنوع
• تقویت قدرت حل مسئله و تصمیم‌گیری
• افزایش انگیزه، رضایت و اعتماد به نفس شغلی
• آمادگی برای پذیرش مسئولیت‌های بیشتر
• کاهش یکنواختی و پیشگیری از فرسودگی شغلی
• افزایش مشارکت و تعامل در تصمیمات کاری

مزایای چرخش شغلی برای کارفرمایان

• حفظ نیروی کار با تجربه و ماهر
• افزایش بهره‌وری مجموعه یا سازمان
• کاهش هزینه‌های جذب نیرو
• جایگزینی نیروی ماهر در مواقع مرخصی یا ترک کار
• افزایش روحیه‌ی همکاری کارکنان
• شناسایی استعدادهای مدیریتی

چالش‌ها و معایب چرخش شغلی در سازمان ها

در کنار تمام مزایایی که چرخش شغلی برای کارمندان و کارفرمایان به همراه دارد، نباید از چالش‌ها و معایب آن چشم‌پوشی کرد. جابه‌جایی بین سمت‌های شغلی اگر بدون برنامه‎‌ریزی باشد در کوتاه مدت معایب و چالش‌هایی برای فرد و سازمان ایجاد می‌کند. آگاهی از این معایب کمک می‌کند تا تصمیم‌گیری و اجرای برنامه با دقت بیشتری انجام شود.

• افت تمرکز و کاهش تسلط تخصصی کارکنان
• کاهش سرعت انجام کارها در دوره انتقال
• احتمال اختلال در روند طبیعی فعالیت‌ها
• صرف زمان زیاد به آموزش
• ایجاد مقاومت یا نارضایتی در برخی کارکنان
• افزایش خطاهای احتمالی در ابتدای جابه‌جایی
• اختلال در تعاملات تیمی

دستورالعمل گردش شغلی کارکنان در سازمان

این دستورالعمل شامل قوانینی است که مشخص می‌کند کارکنان تحت چه شرایطی، در چه بازه زمانی و با چه اهدافی می‌توانند در موقعیت‌های شغلی جدید فعالیت کنند. علاقه‌مندان می‌توانند جهت اطلاع بیشتر از این قوانین، فایل خلاصه‌شده‌ی دستورالعمل‌های گردش شغلی کارکنان را به طور رایگان دانلودو مطالعه کنند.

📥 دانلود فایل خلاصه دستورالعمل گردش شغلی کارکنان در سازمان

انواع چرخش شغلی در مجموعه‌

انتخاب نوع مناسب گردش شغلی، نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان اثربخشی آن دارد؛ زیرا هر مدل جابه جایی سطح متفاوتی از یادگیری و مسئولیت‌پذیری را برای کارکنان به همراه دارد. در ادامه، رایج‌ترین انواع چرخش شغلی در مجموعه‌ها معرفی شده‌اند.

• چرخش افقی: در این نوع، کارمند در بین مشاغل هم‌سطح جابه جا می‌شود و هیچ ارتقاء شغلی‌‌ یا درجه سازمانی به فرد تعلق نمی‌گیرد.
• چرخش عمودی: برخلاف گردش افقی، جابه جایی در این روش، به سطح بالاتر یا پایین‌تر از جایگاه فعلی است.
• چرخش بین واحدی: در این نوع چرخش، جابجایی بین واحدهای کاملا متفاوت صورت می‌گیرد.
• چرخش پروژه محور: کارمند به‌طور موقتی در یک پروژه‌ی خارج از وظایف اصلی خود همکاری می‌کند.
• چرخش جغرافیایی: در این روش کارمند به شعب دیگر در همان شهر یا خارج از شهر منتقل می‌شود.

مراحل اجرای برنامه چرخش شغلی در مجموعه

فرایند اجرای چرخش شغلی در سازمان‌ها بایستی با دقت و برنامه‌ریزی اصولی انجام گیرد تا چالش‌ها و معایب‌های آن به درستی مدیریت شوند. برای اجرای یک گردش شغلی موفق رعایت مراحل زیر الزامی است:

بررسی دقیق نیازها

در ابتدا لازم است تا هدف سازمان از گردش شغلی شناسایی شود. بعد از مشخص شدن، اهداف باید با برنامه کلی و مسیر آینده مجموعه هماهنگ باشد.

شناسایی مشاغل قابل چرخش

در این مرحله وظایف تمامی مشاغل شناسایی می‌شود تا مشخص شود در کدام یک از مشاغل می‌توان جابه جایی انجام داد. نقش‌هایی که بسیار تخصصی یا حساس هستند ممکن است نیازمند پیش‌نیازهای خاص باشند.

انتخاب کارکنان واجد شرایط

پس از شناسایی مشاغل قابل چرخش‌‌، مرحله بعدی شناسایی افرادی است که از نظر عملکرد، مهارت، انگیزه، آمادگی لازم برای موقعیت شغلی‌ جدید را داشته باشند.

آموزش و آماده‌سازی کارکنان

در این مرحله ارائه آموزش‌ در خصوص موقعیت شغلی جدید به فرد می‌تواند مفید باشد. هدف از آموزش این است که که فرد با حداقل خطا و بیشترین آمادگی وارد سمت شغلی جدید شود.

ارزیابی دوره‌ای و بازخورد

در طول اجرای برنامه، عملکرد فرد در نقش جدید به‌طور منظم بررسی می‌شود. برگزاری جلسات در رابطه با ارتقاء عملکرد و رفع مشکلات می‌تواند مفید واقع شود. همچنین در این مرحله استفاده از پرسش‌نامه‌ها و ارزیابی‌های اثربخشی می‌تواند به بهبود مستمر برنامه کمک کند.

ارزیابی نهایی و تصمیم‌گیری

در پایان دوره، نتایج کلی ارزیابی می‌شود تا مشخص گردد آیا فرد به نقش قبلی بازمی‌گردد، در موقعیت جدید تثبیت می‌شود یا برای ارتقا آماده است.

دانلود رایگان پرسشنامه چرخش شغلی در مدیریت منابع انسانی

پرسشنامه چرخش شغلی ابزاری است که هدف آن سنجش دیدگاه کارکنان نسبت به جابه‌جایی‌های درون‌سازمانی و بررسی تأثیر آن بر رضایت شغلی است. این پرسشنامه به مدیران سازمان‌ها کمک می‌کند تا با درک عمیق‌تری از نقش گردش شغلی، مسیر توسعه شغلی را مؤثرتر برنامه‌ریزی کنند. برای دریافت فایل کامل پرسشنامه چرخش شغلی و استفاده از آن در سازمان، از طریق لینک زیر اقدام کنید:

📥 دانلود رایگان پرسشنامه چرخش شغلی word
📥 دانلود رایگان پرسشنامه چرخش شغلی pdf

تفاوت چرخش شغلی با غنی‌ سازی شغلی

در چرخش شغلی، فرد به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده بین چند شغل‌ یا واحد مختلف جابه‌جا می‌شود تا با فعالیت‌های گوناگون آشنا شود، مهارت‌های متنوع‌تری یاد بگیرد و از یکنواختی فاصله بگیرد. اما در غنی‌سازی شغلی، فرد در همان جایگاه شغلی خود باقی می‌ماند، ولی وظایف او عمیق‌تر و مسئولیت‌هایش گسترده‌تر می‌شود. در نتیجه چرخش شغلی‌‌ به تنوع کاری تمرکز دارد اما غنی‌سازی شغلی به افزایش مهارت در همان شغل تاکید می‌کند.

سخن پایانی

برای بدست آوردن نتیجه‌ی بهتر از فرایند چرخش شغلی، لازم است تا کارفرمایان پیش از اجرای این ترفند، هدف مشخصی مانند ارتقاء مهارت‌ها، کاهش فرسودگی شغلی و… را تعیین کنند و فرایند جابه‌جایی را با آموزش اصولی و انتقال تدریجی مسئولیت‌ها همراه سازند؛ زیرا اجرای بدون برنامه ممکن است موجب سردرگمی و کاهش تمرکز تخصصی کارکنان شود.

سوالات متداول

در این بخش به پرتکرارترین سوالات علاقه‌مندان درباره‌ این حوزه پاسخ داده‌ شده‌‌ است. تلاش کرده‌ایم مهم‌ترین ابهامات مربوط به چرخش شغلی و سایر جزئیات کاربردی را به شکلی روشن و قابل فهم ارائه کنیم.

منبع: ایران استخدام