دورکاری چیست؟ مزایا و معایب دورکاری و انواع آن

دورکاری یعنی چه؟

با حضور گسترده فناوری‌های مخابراتی و اینترنت، دورکاری (به انگلیسی Remote Work) به‌عنوان یکی از راه‌های کاهش معضلاتی مانند آلودگی هوا، آلودگی صوتی، ترافیک کلان‌شهرها و سایر تهدیدات بسیار رایج شده‌است.
اما، تعطیلی به صورت دورکاری یعنی چه؟! در این مطلب، با مفهوم دورکاری ادارات، مزایا و معایب دورکاری از منزل آشنا و… می‌شویم.

دورکاری چیست؟

دورکاری یا کار از راه دور به نوعی از اشتغال و شیوه‌ای از کار گفته می‌شود که در آن، فرد بدون حضور فیزیکی در دفتر شرکت، وظایف شغلی خود را از هر مکانی (خانه، فضای کار اشتراکی، کافه یا حتی شهر و کشور دیگر) انجام می‌دهد. در این مدل کاری، ابزارهای دیجیتالی مثل اینترنت، نرم‌افزارهای ارتباطی و سیستم‌های مدیریت پروژه، جایگزین حضور فیزیکی می‌شوند.

این روزها، دورکاری در منزل یکی از محبوب‌ترین شیوه‌های کار خصوصاً در مشاغل حوزه فناوری، بازاریابی، محتوای دیجیتال، طراحی، خدمات مشتریان و مدیریت پروژه است. یک تغییر اساسی در سبک کار که تمرکز آن از «حضور در محل کار» به «نتیجه‌محوری» منتقل شده است.

🎯 خواندن این مطلب پیشنهاد می‌شود: قرارداد دورکاری چیست؟ | دانلود نمونه قرارداد دورکاری

انواع دورکاری

بر اساس انعطاف زمانی و مکانی، دورکاری را می‌توان به سه دسته اصلی تقسیم کرد:

1- دورکاری کامل (Full Remote)

در این حالت، کارمند به‌صورت تمام‌وقت و کاملاً از راه دور (خانه، شهر یا کشور دیگر و هر مکان دلخواه) برای یک شرکت با حقوق مشخصی کار می‌کند. ممکن است شرکت دفتر نداشته باشد یا حضور فیزیکی کارکنان اجباری نباشد. این نوع شرکت‌ها، معمولا ساختار و سازوکارهای لازم برای مدیریت تیم‌های دورکار کاملاً بهینه شده است.

👈🏻 برای مثال مشاغل حوزه برنامه نویسی، توسعه نرم‌افزار، دیجیتال مارکتینگ و تولید محتوا، مدیریت شبکه‌های اجتماعی، طراحی گرافیک، ترجمه و پشتیبانی مشتری از پتانسیل و امکان دورکاری کامل برخوردارند.

2- دورکاری انعطاف‌پذیر (Hybrid / Flexible Work)

در این نوع دورکاری کارمند چند روز از هفته را در دفتر شرکت حضور دارد و چند روز دیگر را از خانه یا هر جای دیگری کار می‌کند. میزان حضور معمولاً بر اساس وظایف، نیاز تیم و سیاست شرکت تعیین می‌شود. برخی مجموعه‌ها فقط برای جلسات هفتگی یا هماهنگی‌های مهم حضور فیزیکی را لازم می‌دانند و باقی کارها را به‌صورت آنلاین پیش می‌برند.

👈🏻 این مدل برای افرادی مناسب است که می‌خواهند هم از مزایای تعامل حضوری با همکاران بهره‌مند شوند و هم آزادی عمل و انعطاف دورکاری را داشته باشند.

3- فریلنسری یا آزادکاری

در فریلنسری یا آزادکاری، فرد به‌جای استخدام ثابت در یک شرکت، به‌صورت پروژه‌ای با کارفرماهای مختلف همکاری می‌کند و معمولاً تعهد بلندمدت به یک سازمان ندارد. همین موضوع باعث انعطاف زمانی و مکانی بالا و انعطاف در انتخاب پروژه‌ها و حتی نوع همکاری می‌شود. البته در مقابل این آزادی، درآمد فریلنسرها معمولاً ثابت نیست و به تعداد و نوع پروژه‌هایی که دریافت می‌کنند بستگی دارد.

👈🏻 این شیوه کار بیشتر در حوزه‌هایی مانند برنامه‌نویسی، طراحی، تولید محتوا، سئو، مشاوره، مدیریت شبکه‌های اجتماعی، ترجمه و تدوین رایج بوده و برای کسانی مناسب است که استقلال کاری و انعطاف‌پذیری را ترجیح می‌دهند.

🎯 مطلب مرتبط: فریلنسر کیست و چگونه فریلنسر شویم؟ (10 مزیت فریلنسری)

مزایای دورکاری چیست؟

در برخی موارد دورکاری هم برای کارفرما و هم برای کارمندان حائز اهمیت بوده و مزایایی دارد:

مزایای دورکاری برای کارفرمایان

کاهش هزینه‌هایی همچون اجاره دفتر، تجهیزات و…، امکان دسترسی و جذب نیروهای متخصص از هر نقطه از کشور، افزایش بهره‌وری باتوجه به مهم بودن خروجی کار، از جمله مزایای دورکاری برای کارفرمایان می‌باشند.

✔️ افزایش تمرکز و بهره‌وری: مطالعات نشان می‌دهد کارکنان در دورکاری معمولاً تمرکز بیشتری دارند و زمان کمتری را در رفت‌وآمد یا حواس‌پرتی‌های محیطی از دست می‌دهند. همین موضوع خروجی نهایی تیم را افزایش می‌دهد. به عبارتی، در دورکاری تمرکز از «ساعت حضور» به «خروجی و نتیجه» تغییر می‌کند و همین موضوع باعث می‌شود بسیاری از کارکنان با تمرکز و بهره‌وری بالاتری کار کنند، چون عملکردشان بر اساس نتایج سنجیده می‌شود نه صرفاً ساعات حضور در محل کار.)

✔️ کاهش هزینه‌ها: از طرف دیگر، شرکت‌ها با حذف یا کاهش هزینه‌های دفتر مثل اجاره، تجهیزات اداری، قبوض انرژی و حتی هزینه‌های مرتبط با رفت‌وآمد کارکنان، صرفه‌جویی مالی بزرگی داشته‌ و می‌توانند منابع مالی خود را به بخش‌های مهم‌تری اختصاص دهند.

✔️ دسترسی به جامعه نیروی کار گسترده‌تر: مزیت مهم دیگر این است که کارفرما برای جذب نیروی متخصص، دیگر محدود به یک شهر یا منطقه نیست و می‌تواند بهترین استعدادها را از سراسر کشور (و حتی خارج از کشور) به‌کار گیرد.

🎯 مطلب مرتبط: معرفی انواع مشاغل کار در منزل و درآمد آن

مزایای دورکاری برای کارکنان

مهم‌ترین مزیت دورکاری برای نیروهای کار، انعطاف‌پذیری بالا در انجام کارها متناسب با شرایط شخصی و تعادل بهتر بین کار و زندگی است. از طرف دیگر، حذف رفت‌وآمدهای روزانه باعث صرفه‌جویی در زمان و هزینه‌های جانبی مثل حمل‌ونقل و کاهش خستگی‌های فیزیکی شده و به‌مرور کیفیت زندگی را بالا می‌برد.

علاوه بر این، بسیاری از افراد در محیط خانه یا فضای دلخواه خود تمرکز بیشتری دارند، چون از حواس‌پرتی‌های رایج محیط‌های اداری مثل سر و صدا یا وقفه‌های مداوم دور هستند. همین مسئله می‌تواند بهره‌وری را به شکل محسوسی افزایش دهد. در نهایت، مجموعه این عوامل (از کاهش استرس محیط کار گرفته تا داشتن کنترل بیشتر روی زمان و شرایط کاری) موجب بهبود سلامت جسمی و روانی و در نتیجه افزایش انگیزه و رضایت از کار می‌شود.

✔️ انعطاف و تعادل در زندگی

افراد می‌توانند ساعت‌های کاری‌شان را متناسب با سبک زندگی، مسئولیت‌های خانوادگی، برنامه‌های شخصی یا حتی ریتم انرژی روزانه تنظیم کنند و کنترل بیشتری بر زمان خود داشته باشند.

✔️ سلامت جسم و روان

دورکاری با حذف رفت‌وآمدهای طولانی و استرس‌زای روزانه و کاهش فشارهای محیط کار، تأثیر قابل‌توجهی بر سلامت جسم و روان می‌گذارد و امکان ورزش، تغذیه مناسب و استراحت کافی را فراهم می‌کند؛ موضوعی که به‌طور مستقیم باعث افزایش رضایت و بهره‌وری می‌شود.

📌 نکته:
یکی از مهم‌ترین دلایل تمایل افراد به دورکاری در تهران و سایر شهرها همین مسئله است. اشخاصی که به‌صورت دورکاری در منزل کار می‌کنند چنین استرس‌هایی ندارند. بعلاوه میزان اتلاف وقت آن‌ها کمتر است و می‌توانند از زمان‌های مرده‌ای که در مسیر رفت‌وآمد هدر می‌رود برای موارد بهتری نظیر ورزش یا آموزش استفاده کنند.

✔️ حذف محدودیت‌های جغرافیایی کار

دورکاری همچنین فرصت‌های شغلی گسترده‌تر ایجاد می‌کند. کارکنان دیگر مجبور نیستند برای یافتن کار مناسب به شهرهای بزرگ مهاجرت کنند، زیرا بسیاری از شرکت‌ها نیرو را از سراسر کشور جذب می‌کنند.

✔️ تمرکز و بهره‌وری بالاتر

بسیاری از افراد در محیط آرام خانه یا فضای انتخابی خود بهتر می‌توانند روی کارشان متمرکز شوند. دورکاری حس استقلال و کنترل شخصی را تقویت می‌کند. کارمند می‌تواند نحوه مدیریت زمان، فضای کار و شیوه انجام وظایف را طبق ترجیحات خود تنظیم کند. در نتیجه این کار موجب افزایش رضایت شغلی و احساس مالکیت نسبت به کار می‌شود.

❗️ مهم:
توسعه فرهنگ استخدام دورکاری در تهران و سایر کلان‌شهرها می‌تواند به افزایش بازدهی کاری کارمندان کمک کند.

✔️ اشتغال معلولین و فراد کم‌توان جسمی

افراد کم‌توان، معلول حرکتی یا اشخاصی که به دلیل بیماری نمی‌توانند در محیط کار حضور داشته باشند می‌توانند به‌صورت دورکاری و درآمد داشته باشند.

✔️ امکان کار در شرایط خاص و بحرانی

در دوران جنگ، پاندمی بیماری‌های واگیردار یا زمان‌هایی که آلودگی هوا شدید است، کارکنان می‌توانند بدون احساس خطر، نگرانی و استرس اضافی، در خانه با امنیت و آرامش بیشتری کار کنند.

🎯 مطلب مرتبط: 6 مهارت کلیدی برای دورکاری (کار در منزل)

معایب دورکاری چیست؟

کار کردن به این روش، در کنار مزایایی که دارد می‌تواند معایبی نیز به همراه داشته باشد. این موارد اگر مدیریت نشود، می‌تواند روند همکاری و بهره‌وری سازمان را تحت تأثیر قرار دهد. شاید به‌همین‌دلیل است که برخی افراد تمایلی به آن ندارند. در ادامه به مهم‌ترین معایب دورکاری برای کارفرمایان و کارمندان میپردازیم:

معایب دورکاری برای کارفرمایان

با وجود مزایای قابل‌توجه دورکاری، این مدل برای کارفرمایان چالش‌های مدیریتی خاصی هم به‌همراه دارد.

✔️ عدم نظارت مستقیم بر عملکرد کارکنان

در نبود حضور فیزیکی، مدیران دیگر نمی‌توانند به‌صورت مستقیم روند کار را کنترل کنند. آن‌ها باید به ابزارهای ارزیابی عملکرد و گزارش‌دهی متکی باشند. اگر این ابزارها به‌درستی طراحی نشده باشند، ممکن است منجر به کاهش شفافیت در عملکرد شود.

✔️ نیاز به زیرساخت‌های ارتباطی

سازمان‌ها برای اجرای صحیح دورکاری باید ابزارهای ارتباطی، پلتفرم‌های مدیریت پروژه، نرم‌افزارهای امنیتی، VPN، دسترسی‌های کنترل‌شده و حتی برخی تجهیزات سخت‌افزاری را برای کارکنان تأمین یا استانداردسازی کنند. این موضوع هم هزینه اولیه ایجاد زیرساخت را افزایش می‌دهد و هم نیازمند نگهداری، به‌روزرسانی و پشتیبانی فنی مستمر است.

✔️ کاهش تعاملات انسانی و روح تیمی

کاهش تعاملات انسانی و ارتباطات بین اعضای تیم می‌تواند روی انسجام تیمی تأثیر منفی بگذارد. بسیاری از هماهنگی‌ها، ایده‌پردازی‌ها و خلاقیت‌ها که به‌صورت طبیعی در محیط‌های حضوری شکل می‌گیرند، در فضای دورکاری کمتر اتفاق می‌افتند. همین موضوع ممکن است سرعت تصمیم‌گیری یا خلاقیت تیم را کاهش دهد.

✔️ حواس‌پرتی کارکنان

محیط خانه برای همه افراد شرایط کاری ایده‌آلی ندارد و عواملی مانند مسائل خانوادگی، فضای نامناسب یا نبود نظم شخصی می‌توانند روی تمرکز و کیفیت کار تأثیر بگذارند. اگر این موضوع به‌خوبی مدیریت نشود، در بلندمدت می‌تواند باعث افت بهره‌وری و کاهش کیفیت خروجی تیم شود.

✔️ خطر نشت اطلاعات سازمان

حفظ امنیت اطلاعات مجموعه در دورکاری، یکی از چالش‌های مهم است. کارکنان از دستگاه‌ها، شبکه‌های اینترنتی و محیط‌های کاری متفاوت استفاده می‌کنند. این موضوع می‌تواند خطر نشت اطلاعات، حملات سایبری یا دسترسی غیرمجاز را افزایش دهد. کارفرمایان جهت حفظ امنیت اطلاعات به سیاست‌های امنیتی قوی، مستندسازی دقیق و ابزارهای همکاری آنلاین قابل اعتماد نیاز داشته باشند.

معایب دورکاری برای کارمندان

دورکاری در کنار مزایایش، چالش‌هایی برای کارکنان ایجاد می‌کند که می‌تواند بر عملکرد و کیفیت زندگی تأثیر بگذارد.

✔️ انزوا و کاهش روابط اجتماعی

نبود تعامل حضوری با همکاران باعث کاهش انرژی، انگیزه و حس تعلق شده و در نتیجه منجر به یکنواختی و کسالت می‌شود.

✔️ عدم تعادل بین کار و زندگی

بسیاری از افراد با مرزبندی میان کار و زندگی مشکل پیدا می‌کنند، زیرا وقتی خانه به محیط کار تبدیل می‌شود، ساعات کاری کش‌دار شده و خاموش‌کردن ذهن از کار سخت‌تر می‌شود.

✔️ وابسته بودن به اینترنت و تکنولوژی

در دورکاری‌ کارمندان به‌شدت به اینترنت پایدار، تجهیزات مناسب و مهارت‌های کار با ابزارهای تکنولوژی وابسته است. هرگونه مشکل فنی، قطعی اینترنت یا خرابی سیستم می‌تواند روند فعالیت را مختل کرده‌‌ و باعث تأخیر یا فشار کاری شود.

✔️ کمبود تجهیزات حرفه‌ای

بسیاری از افراد در خانه فضای اداری، میز ارگونومیک، صندلی استاندارد یا مانیتور اضافه ندارند و این موضوع به‌مرور روی سلامت جسمی، تمرکز و بهره‌وری اثر منفی می‌گذارد.

✔️ محدود شدن امکان پیشرفت شغلی

در برخی سازمان‌ها کارکنان حضوری بیشتر به چشم می‌آیند. بنابراین دورکاران ممکن است با کم‌رنگ شدن فرصت‌های ارتقا، دیده نشدن در پروژه‌ها، یا مشارکت کمتر در تصمیم‌گیری‌ها مواجه شوند.

منظور از دورکاری ادارات چیست؟

«دورکاری ادارات» به حالتی گفته می‌شود که کارمندان ادارات و سازمان‌های دولتی و خصوصی به‌جای حضور فیزیکی در محل کار، وظایف خود را از خانه یا هر مکان خارج از اداره انجام می‌دهند. در این شیوه، کارمند همچنان بخشی از ساختار اداری دولت یا بخش خصوصی است، اما فعالیت‌های روزانه مانند ثبت اطلاعات در سامانه‌ها، پاسخ‌گویی به ارباب‌رجوع، تهیه گزارش‌ها، امور کارشناسی و پیگیری مکاتبات را از راه دور انجام می‌دهد.

دورکاری معمولاً زمانی اجرا می‌شود که دولت برای حفظ پایداری خدمات عمومی و کاهش تردد کارکنان تصمیم به کاهش حضور فیزیکی می‌گیرد. این تصمیم اغلب در شرایط خاص و بحرانی اتخاذ می‌شود؛ شرایطی مثل:

• بحران‌های انرژی مانند قطعی گسترده برق، کمبود یا قطع گاز، یا فشار مصرف در فصول سرد و گرم
• بحران‌های سیاسی و امنیتی مانند جنگ، تهدیدات امنیتی یا وضعیت‌های اضطراری
• شرایط محیطی و شهری مثل آلودگی شدید هوا یا مسدود بودن مسیرهای تردد
• بحران‌های بهداشتی مانند اپیدمی‌ها و بیماری‌های فراگیر

در چنین مواقعی دولت ممکن است اعلام کند که برخی ادارات دولتی و حتی بخش‌هایی از بخش خصوصی موظف‌اند به‌صورت دورکاری فعالیت کنند تا هم ایمنی و سلامت کارکنان حفظ شود و هم فعالیت‌های ضروری کشور متوقف نشود.

به‌طور خلاصه، دورکاری ادارات یعنی انجام امور دولتی از راه دور، و معمولاً در زمان‌هایی اجرا می‌شود که حضور فیزیکی کارمندان در اداره ممکن، امن یا به‌صرفه نیست.

قانون دورکاری

آیین‌نامه اجرایی دورکاری کارکنان دولت (مصوب هیئت وزیران در خردادماه 1389) برای نخستین بار چارچوب رسمی دورکاری ادارات دولتی را مشخص کرد. هدف این مصوبه افزایش بهره‌وری، کاهش ترافیک، صرفه‌جویی انرژی و گسترش فناوری اطلاعات بود.

طبق مصوبات این آیین نامه:

• فقط کارکنانی که نوع کار آن‌ها قابلیت انجام از راه دور دارد (مثلاً امور کارشناسی، ثبتی، پژوهشی یا طراحی) مشمول اجرای دورکاری می‌شوند.
• دستگاه‌های اجرایی موظف‌اند زیرساخت‌های فنی، دسترسی امن و سامانه‌های اداری آنلاین را فراهم کنند.
• ساعات دورکاری معادل ساعات موظفی است؛ یعنی کاهش ساعات کار به معنی دورکاری نیست.
• ارزیابی عملکرد کارکنان دورکار باید از طریق شاخص‌های الکترونیکی و گزارش کار روزانه یا هفتگی صورت گیرد.
• کارمندان دورکار از حقوق، مزایا، و بیمه مشابه کارمندان حضوری برخوردارند.
• اختیار تعیین تعداد و نوع کارکنان دورکار برعهده‌ی بالاترین مقام دستگاه اجرایی (مثلاً وزیر یا رئیس سازمان) است.

در قانون کار ایران (بخش خصوصی) به‌طور مستقیم به «دورکاری» اشاره نشده است، اما برخی مواد قانون امکان انجام کار به‌صورت غیرحضوری را فراهم می‌کنند. بر اساس مواد ۷ و ۱۰ قانون کار، شرایطی مانند نوع کار و محل انجام آن باید در قرارداد ذکر شود. بنابراین می‌توان در قرارداد، انجام کار به‌صورت دورکاری را نیز تعیین کرد. همچنین در این حالت، تمام حقوق قانونی کارگر مانند بیمه، حقوق، مزایا و سنوات همچنان برقرار است و کارفرما نیز طبق مقررات ایمنی و بهداشت کار موظف به رعایت استانداردهای لازم است.

چگونه شغل دورکاری پیدا کنیم؟

امروزه بسیاری از سایت‌ها و پلتفرم‌های کاریابی، بخش ویژه‌ای برای فرصت‌های شغلی دورکاری فراهم کرده‌اند که شامل فرصت‌های شغلی قابل انجام از خانه، پروژه‌ای یا انعطاف‌پذیر است. شما می‌توانید با مراجعه به این دسته‌بندی‌ها، فرصت‌های شغلی مرتبط با تخصص خود را سریع‌تر و دقیق‌تر پیدا کنید. ایران‌استخدام به عنوان اولین و معتبرترین کاریابی مجازی کشور، هر روز تعداد زیادی از آگهی‌های دورکاری را از مجموعه‌های معتبر منتشر می‌کند و امکان جست‌وجوی هدفمند بر اساس عنوان شغلی، سطح تجربه، نوع همکاری، میزان دستمزد، و میزان دورکاری (کامل یا پاره‌وقت) را فراهم می‌سازد.

برای این کار کافیست وارد صفحه “آگهی استخدام دورکاری” ایران استخدام شده و از قسمت فیلترها تنظیمات نمایش فرصت‌های شغلی را بر اساس شرایط خود انتخاب نمایید. مانند استان مورد نظر، حقوق، ساعت کاری و…

پس از بررسی شرایط فرصت‌های شغلی میتوانید رزومه خود را از طریق راه‌های اعلام شده در آگهی ارسال نمایید.

📌 نکته:
با استفاده از “سیستم رزومه ساز آنلاین ایران استخدام“ می‌توانید رزومه خود را بصورت کاملا رایگان ایجاد نمایید.

درخواست از کارفرمای فعلی

اگر در حال حاضر مشغول به‌کار هستید و شرایط شغلی‌تان اجازه می‌دهد، می‌توانید از کارفرمای فعلی درخواست دورکاری (کامل یا چند روز در هفته) کنید. این کار به‌خصوص در شرکت‌هایی که ارتباطات داخلی قوی و ساختار مشخص دارند، بسیار قابل‌قبول است. می‌توانید با ارائه دلایلی مانند بهبود تمرکز، کاهش زمان رفت‌وآمد، افزایش بهره‌وری، یا مدیریت بهتر زمان کارفرما را قانع کنید تا با دورکاری شما موافقت کند.
در صورتی که رضایت و عملکرد شما در این مدل کاری ثابت شود، حتی ممکن است همکاری‌تان به شکل کاملاً دورکاری ادامه پیدا کند.

سخن پایانی

کار در منزل پدیده جدیدی نیست اما در سال‌های اخیر با شیوع پاندمی بیماری‌هایی همچون کرونا، آنفولانزا و…، وقوع شرایط بحرانی و همچنین توسعه زیرساخت‌های اینترنت، توجه بیشتری به آن شده است. دورکاری به معنی انجام کارها بر بستر اینترنت است و هر شغلی که این ویژگی را داشته باشد می‌تواند به‌صورت دورکار انجام شود. ازجمله مزایای آن می‌توان به کاهش هزینه‌های کارمند و کارفرما، استفاده بهتر از زمان و منابع، بازدهی بالاتر و تسهیل شرایط کار اشاره کرد. از معایب آن نیز می‌توان به ایجاد کسالت‌های روحی، کاهش ارتباطات اجتماعی و کاهش بازدهی اشاره کرد. با این‌حال یکی از فرآیندهای درحال‌توسعه در بازار کار است و هرروز شاهد توسعه بیشتر آن خواهیم بود.

🎯 مشاهده آگهی های استخدام دورکار (کار در منزل) در سایت ایران استخدام.

سوالات متداول

منبع: ایران استخدام