مرخصی زایمان و بارداری | حقوق، عیدی و بازگشت به کار

قوانین و شرایط مرخصی بارداری بر اساس بخشنامه جدید

مرخصی زایمان چند ماه است؟ آیا می‌توان بخشی از آن را پیش از تولد فرزند استفاده کرد؟ زمان واریز حقوق مرخصی زایمان چه زمانیست؟ این‌ها مهم‌ترین پرسش‌هایی است که ذهن بانوان شاغل را در دوران بارداری درگیر می‌کند. در ادامه به بررسی قوانین و شرایط مرخصی زایمان می‌پردازیم. از مدت مرخصی و نحوه دریافت حقوق تا مقررات مربوط به فرهنگیان، پدران و مادران دارای فرزند خردسال بررسی شده است.

مرخصی زایمان چیست؟

مرخصی زایمان (به انگلیسی maternity leave) یکی از حمایت‌های قانونی از زنان شاغل است که به مادر اجازه می‌دهد بدون قطع رابطه کاری، برای مدت مشخصی از حضور در محل کار معاف شود. پس از پایان دوره مرخصی کارفرما باید او را به کار خود بازگرداند. دوره مرخصی بارداری و زایمان‌، با تأیید سازمان تأمین اجتماعی، جزو سابقه خدمت و بیمه فرد محسوب می‌شود.

🎯 مطلب مرتبط: بارداری در بدو استخدام | شرایط استخدام زنان باردار

مرخصی زایمان چند ماه است؟

براساس بند الف ماده 17 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مدت مرخصی‌ زایمان‌ برای تولد یک فرزند، 9 ماه کامل است. در صورت تولد دوقلو یا بیشتر، این مدت به 12 ماه افزایش می‌یابد.

بخشنامه جدید مرخصی زایمان

مطابق بخشنامه جدید مرخصی زایمان بانوان شاغل:

1- مدت مرخصی‌ زایمان‌ یک‌قلو و دوقلو و بیشتر برای زنان شاغل در بخش دولتی و غیردولتی، به ترتیب نه و دوازده ماه تمام، با پرداخت تمام حقوق و فوق‌العاده‌های مرتبط تعیین می‌شود. در صورت درخواست مادر، تا دو ماه از این مرخصی در ماه‌های پایانی بارداری قابل استفاده است.

2- زنان شاغل که در زمان لازم‌الاجرا شدن قانون مذکور، در مرخصی‌ زایمان‌ دوقلو و بیشتر به سر می‌برند و سن فرزندان آن‌ها کمتر از یک سال می‌باشد، از مرخصی‌ دوازده‌ماهه با پرداخت تمام حقوق و فوق‌العاده‌های مرتبط بهره‌مند خواهند شد.

3- تاریخ اجرای این بخشنامه از زمان لازم‌الاجرا شدن قانون مورد اشاره تعیین می‌شود.

استفاده از مرخصی زایمان قبل از زایمان

مطابق بند الف ماده 17 قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مادر شاغل می‌تواند حداکثر دو ماه از مرخصی‌ زایمان‌ را در ماه‌های پایانی بارداری استفاده کند. این دو ماه، بخشی از همان مرخصی است و به مدت کل مرخصی اضافه نمی‌شود.
برای مثال، اگر مادری که یک فرزند به دنیا می‌آورد دو ماه پیش از زایمان‌ مرخصی‌ خود را آغاز کند، پس از تولد می‌تواند هفت ماه باقی‌مانده را استفاده کند.

مرخصی زایمان برای مردان

طبق تبصره 2 قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوب 1392/3/20، همسر خانم‌های شاغل می‌توانند از 2 هفته مرخصی اجباری (تشویقی) برخوردار شوند.

📌 نکته:
در قانون بخشنامه‌ای با عنوان بخشنامه مرخصی زایمان آقایان وجود ندارد. این حمایت در تبصره 2 قانون اصلاح قوانين تنظيم جمعيت و خانواده مطرح شده است. با این حال، عبارت‌هایی مانند مرخصی زایمان برای پدران، مرخصی زایمان برای آقایان، مرخصی بارداری برای مردان و یا مرخصی زایمان در ایران برای آقایان نیز برای جست‌وجوی همین موضوع استفاده می‌شوند.

مرخصی زایمان فرهنگیان

مرخصی بارداری آموزش و پرورش نیز تابع مدت عمومی مقرر در قانون است. بر این اساس، مرخصی زایمان معلمان پیمانی، رسمی و کارکنان آموزش و پرورش برای تولد یک فرزند 9 ماه و برای تولد دوقلو یا بیشتر 12 ماه است.

زمان واریز حقوق مرخصی زایمان

زمان واریز حقوق مرخصی‌ زایمان‌ برای همه بیمه‌شدگان یکسان نیست و به زمان ثبت درخواست، تکمیل مدارک و تأیید پرونده از سوی سازمان تأمین اجتماعی بستگی دارد. پس از بررسی اطلاعات بیمه‌ای و مدارک مربوط به بارداری و تولد نوزاد، غرامت دستمزد ایام بارداری به حساب بانکی ثبت‌شده به نام مادر واریز می‌شود.

متقاضیان می‌توانند پس از ثبت درخواست، وضعیت پرونده و مراحل پرداخت را از طریق سامانه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی پیگیری کنند. نقص مدارک، مغایرت اطلاعات حساب بانکی یا تأخیر در تأیید سوابق بیمه‌ای ممکن است زمان واریز را طولانی‌تر کند؛ بنابراین بهتر است پیش از ارسال درخواست، اطلاعات و مدارک با دقت بررسی شوند.

نحوه پرداخت حقوق مرخصی زایمان تامین اجتماعی

مبلغ کمک هزینه بارداری معادل دو سوم میانگین حقوق 90 روز قبل از شروع مرخصی. این مبلغ از نخستین روز مرخصی محاسبه می‌شود و سه روز ابتدایی از آن کسر نمی‌شود.

پرداخت عیدی در مرخصی زایمان

بانوانی که در طول سال از مرخصی زایمان استفاده کرده‌اند، مشمول دریافت عیدی و سنوات می‌شوند. دوره مرخصی زایمان جزو سابقه کار و بیمه فرد محسوب می‌شود؛ بنابراین کارفرما نمی‌تواند این مدت را از محاسبه عیدی و سنوات حذف کند.
اگر کارگر در تمام سال شاغل بوده و بخشی از آن را در مرخصی‌ زایمان‌ گذرانده باشد، عیدی و سنوات او به‌طور کامل محاسبه می‌شود. اما اگر سابقه اشتغال فرد کمتر از یک سال باشد، مبلغ عیدی و سنوات متناسب با مدت کارکرد او پرداخت خواهد شد که دوره مرخصی‌ زایمان‌ نیز جزو این مدت به حساب می‌آید.
پرداخت عیدی در مرخصی زایمان بر عهده کارفرما است و سازمان تأمین اجتماعی مسئولیتی در پرداخت عیدی و سنوات ندارد.

قانون بازگشت به کار بعد از مرخصی زایمان

طبق تبصره 1 ماده 76 قانون کار، کارکنان خانم شاغل پس از پايان دوره مرخصي زايمان، می‌توانند به كار سابق خود باز مي‌ گردند. اين مدت با تأييد سازمان تأمين اجتماعی جزء سوابق خدمت کارکنان خانم محسوب می‌شود.

مرخصی شیردهی بانوان

طبق ماده 78 قانون کار، کارفرما مکلف است به مادران شیرده تا پایان دو سالگی کودک پس از هر سه ساعت، نیم ساعت فرصت شیر دادن بدهد. این فرصت جزو ساعات کار آنان محسوب می شود.
همچنین در صورتیکه فاصله محل کار تا محل نگهداری کودک زیاد باشد، مادر شیرده می‌تواند به جای دو نوبت نیم ساعته یک ساعت به صورت یکجا از مرخصی شیردهی استفاده کند.

📌 نکته:
مدت مرخصی شیردهی از مرخصی استحقاقی کم نمی‌شود.

سخن پایانی

مرخصی‌ زایمان‌ از مهم‌ترین حمایت‌های قانونی برای بانوان شاغل است و آگاهی از مدت مرخصی‌، نحوه پرداخت حقوق، وضعیت عیدی و سنوات و سایر مزایای مرتبط، می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات اداری و بیمه‌ای جلوگیری کند. البته نحوه اجرای این مقررات ممکن است با توجه به نوع استخدام و بخشنامه‌های جدید تغییر کند؛ بنابراین پیگیری اطلاعیه‌های رسمی اهمیت زیادی دارد.
برای اطلاع از آخرین قوانین، بخشنامه‌ها و تغییرات مربوط به مرخصی‌ زایمان‌، صفحه اخبار مرخصی‌ زایمان‌ ایران استخدام را دنبال کنید.

🎯 اطلاع از آخرین اخبار مرخصی زایمان

سوالات متداول